Περιγραφή πανηγύρεως Αγ. Γεωργίου εν έτει 1906 στα Ρεσετνίκια (Επιστολή παπα-Αστερίου Γραμμένου)

Πριν από λίγες εβδομάδες, δημοσιεύσαμε μία επιστολή του παπα-Αστερίου Γραμμένου προς τον κ. Δημήτριο Κοντορέπα, με την οποία ενημέρωνε τον φίλο του για την πορεία των εργασιών προς ανέγερση της "αποτεφρωθείσης Σχολής" Ρεσιτνικίων. Τον παρακαλούσε επίσης να βοηθήσει στην διεξαγωγή εράνου για τον ίδιο σκοπό στην Θεσσαλονίκη.

Επανερχόμαστε λοιπόν με μία ακόμη επιστολή του παπα-Αστερίου προς τον κ. Κοντορέπα. Η επιστολή στάλθηκε στις 25 Απριλίου 1906. Σε αυτήν περιγράφει πολύ γλαφυρά την πανήγυρη του Αγ. Γεωργίου στα Ρεσιτνίκια (Άγ. Πρόδρομο). Δεν χρειάζεται να αναφέρουμε κάτι περισσότερο, καθώς ο ίδιος φροντίζει να αναφέρει λεπτομερώς όλα τα τεκταινόμενα.

Ευχαριστώ πολύ τον κ. Χρήστο Καββαδά, τόσο για την διάθεση του εγγράφου, όσο και για τα πολύ εύστοχα σχόλια που παραθέτει στη συνέχεια.

Καλή ανάγνωση!

---------------------------------------------------------------------------------

Εν Ρεσιτνικίοις τη 25η Απριλίου 1906

                 Φίλτατε κύριε Δημήτριε και λίαν μοι αγαπητέ     Εις Θεσσαλονίκην.

            Δια ταύτης μοι πληροφορώ υμίν ότι υγιαίνω χάριτι θεία, επίσης ευχόμενος και υμάς. Την παρελθούσαν Κυριακήν 23ην ενεστώτος μηνός, ετελέσθη λειτουργία πανηγυρική επί τη μνήμη του ενδόξου Μεγαλομάρτυρος Γεωργίου, εις το παραπλεύρως προς ανατολάς της χώρας μας πέντε 5 λεπτών απόστασιν ευρισκόμενον παρεκκλήσιον εις δημόσιον δρόμον.

Ετελέσθη η Πανήγυρις πομποδεστάτη, εις την θείαν λειτουργίαν εμνημόνευσα εν προσκομιδή τα ονόματα των φίλων μας, άτινα μοι αποστείλατε, τα οποία και αύριον μεταβαίνων εις το παρεκκλήσιον του Τιμίου ενδόξου Προδρόμου και Βαπτιστού Ιωάννου θα μνημονεύσω, χάριν των αγαπητών μου φίλων.

Νυν δε άρχομαι να εκθέσω την παράστασιν της Πανηγύρεως: μετά την θείαν λειτουργίαν εκαθίσαμεν εις το γαλακτοπωλείον, επίομεν το γάλα, μετά ταύτα μας προσεφέρθη το τσίπουρον παρά των επιτρόπων της Πανηγύρεως προεδρεύοντος του εξαδέλφου μου Δήμου. Εις τα τρυφερά χόρτα υπήρχον συμφωνίαι χορών τετραχόρδων και λοιπών οργάνων διπλασίως και τριπλασίως πυροβολισμοί αναρίθμητοι.

Ερχόμεθα το γεύμα εις την τράπεζαν, τα τρυφερά αρνάκια τρώγοντες και λοιπά, μετά διαφόρων συγγενών και φίλων χαίροντες ευφραινόμενοι, έχων εις ανάμνησίν μου τους καλούς μου φίλους και λέγων εις τους συνδαιτημόνας, πού είναι ο κύριος Κοντορέπας μετά των φίλων σήμερον, πού ευρίσκεται, άραγε ευρίσκεται εις τοιαύτην λαμπράν εξοχήν εις τα πράσινα χόρτα και ωραία άνθη, όπως ημείς σήμερον; Ευαρεστούμην να σας προσφέρω έν τραπέζιον εις τοιαύτην εξοχήν μεθ’ όλων των φίλων μας. Έχω ολίγα αρνία εις την ποίμνην, όλα θα τα εθυσίαζον χάριν των φίλων μου, αλλ’ αναθεματίζω αυτήν την ανώμαλον περίστασιν δεν δύναται κανείς να βαδίση ελευθέρως.

Διατελώ μεθ’ υπολήψεως και αγάπης πολλής ο υμέτερος παπαΑστέριος Γ. Γραμμένου διάπυρος ευχέτης.

Προσφέρατε δε τους εγκαρδίους μου χαιρετισμούς τοις υμετέροις φίλοις και πάσι τοις οικείοις, τω δε κυρίω Γεωργίω Διβόλη ιδιαιτέρως επί τη επετείω εορτή αυτού ευχομενος εορτάζειν εις έτη πλείστα. Ο ίδιος

---------------------------------------------------------------------------------

Σημείωση: Την 23ην Απριλίου 2014 φρόντισα να αντιγράψω την δεύτερη επιστολή του παπαΑστερίου προς τον φίλον του, τον Δημητράκη Κοντορέπα, γραμμένη την ίδια ημερομηνία 108 χρόνια ενωρίτερα. Ο ιερεύς αναθεματίζει, στο τέλος της επιστολής, «την ανώμαλον περίστασιν [κατά την οποίαν] δεν δύναται κανείς να βαδίσει ελευθέρως», αλλά, προηγουμένως, έχει περιγράψει την ευφρόσυνο πανήγυρη την οποία εόρτασε η κοινότητα, ανήμερα του αγίου Γεωργίου. Πρώτα ετελέσθη η θεία λειτουργία εις το παρεκκλήσιο του αγίου Γεωργίου. Μετά οι συμμετέχοντες πίνουν γάλα και εν συνεχεία εισέρχονται κανονικώς στην εορτή: αρχίζουν να καταναλώνουν τσίπουρο, ενώ τα όργανα παίζουν και οι πανηγυριώτες στήνουν χορό. «Αναρίθμητοι πυροβολισμοί» κροτούν την χαρά των συνδαιτυμόνων και σημαίνουν με εκκωφαντικό τρόπο την πίστη και το γένος των Ρεσετνικιωτών. Σειρά έχει το γεύμα με τα τρυφερά αρνάκια «και λοιπά» εδέσματα και η ομήγυρις των συγγενών και φίλων πανηγυρίζει με λαμπρό τρόπο: «χαίροντες ευφραινόμενοι» συνοψίζει ο παπαΑστέριος κατά τον τρόπον της εκκλησίας, χωρίς να παραλείψει την αναφορά στους φίλους του της Θεσσαλονίκης, στον παραλήπτη της επιστολής, στον συμπεριλαμβανόμενο σε αυτήν και εορτάζοντα Γεώργιο Διβόλη και οπωσδήποτε στους Νικόλαο και Αθανάσιο Μάνο. Αναρωτιέται πού άραγε είναι και πώς περνούν μία τέτοια ημέρα οι Θεσσαλονικείς φίλοι του και επιλέγει, ότι με χαρά θα τους δεχόντανε σε ένα παρόμοιο γεύμα, στο οποίο θα θυσίαζε τα «ολίγα αρνία» - όλα όσα έχει στην ποίμνη του.

Είναι βέβαιο ότι μία τέτοια εορτή, κατά την περίοδο του Μακεδονικού Αγώνος, είχε ιδιαίτερη αξία και η σημασία της για την κοινότητα έπαιρνε τις διαστάσεις ενός γεγονότος θρησκευτικού και ταυτόχρονα εθνικού.

Ο άγιος Γεώργιος, στρατιωτικός άγιος, είναι ελευθερωτής και υπερασπιστής και η εορτή του, την άνοιξη, είναι από της λαμπρότερες της ορθοδοξίας. Αυτήν εόρτασαν στα Ρεσετνίκια και ο παπαΑστέριος φρόντισε με την επιστολή του 1906 να την διασώσει, πρωτίστως, για τους απογόνους εκείνων των εορταστών.

Τέλος, μία παρατήρηση για την λέξη «πομποδεστάτη» την οποία χρησιμοποίησε ο ιερεύς στην φράση «ετελέσθη η πανήγυρις πομποδεστάτη», προκειμένου να ορίσει την πανήγυρη. Είναι προφανές ότι δεν είναι ο υπερθετικός βαθμός της λέξεως «πομπώδης», αλλά δίνει το μέγεθος της πομπής των ανθρώπων, η οποία σχηματίστηκε από το πλήθος όλων όσων συμμετείχαν – επομένως ο παπαΑστέριος την χρησιμοποεί με την έννοια της πολύ μεγάλης πομπής των πανηγυριωτών.

Ενοικίαση περιπτέρου εξωκλησιού Αγ. Προδρόμου (1968)

Εφημερίδα: Μακεδονία
Φύλλο: 17210
Ημερομηνία: 4 Αυγούστου 1968

ΕΝΟΙΚΙΑΣΙΣ ΠΕΡΙΠΤΕΡΟΥ ΜΕΘ' ΥΠΟΣΤΕΓΟΥ

Η εκκλησιαστική επιτροπή Κοιμήσεως Θεοτόκου Αγίου Προδρόμου Χαλκιδικής, ανακοινοί, ότι επερατώθησαν αι εργασίαι ανεγέρσεως του υποστέγου και περιπτέρου εις τον χώρον του εξωκκλησίου Αγίου Προδρόμου. Προκειμένου δε να λειτουργήση από του αρξαμένου μηνός Αύγουστον, καλείται πας ενδιαφερόμενος δια την ενοικίασιν αυτού, όπως έλθη εις επικοινωνίαν μετά της εκκλησιαστικής επιτροπής.

Η εκκλησιαστική επιτροπή

Ο Άγιος Πρόδρομος μέσα από τις εθνικές απογραφές πληθυσμού

Σημειώσεις

Πληθυσμός νόμιμος Στην Ελλάδα ο νόμιμος πληθυσμός, κατά την Ε.Σ.Υ.Ε., αποτελείται από τον αριθμό των απογραφέντων δημοτών, δηλαδή από το σύνολο των ατόμων που είναι καταχωρημένα στα αντίστοιχα δημοτολόγια.

Πληθυσμός μόνιμος Το σύνολο των ατόμων που έχουν τη συνήθη κατοικίας τους σε μια διοικητική ενότητα. Στην Ελλάδα, στις απογραφές πληθυσμού, ως μόνιμος (ή διαμένων) πληθυσμός καταγράφεται το σύνολο των ατόμων που διαμένουν σε μια διοικητική ενότητα το μεγαλύτερο τμήμα του έτους.

Πληθυσμός πραγματικός Το σύνολο των ατόμων που είναι παρόντα σε μια συγκεκριμένη χωρική ενότητα την ημέρα της απογραφής ανεξαρτήτως εάν διαμένουν μονίμως ή όχι σε αυτήν. Κατά την Ε.Σ.Υ.Ε., πραγματικός πληθυσμός μιας περιφέρειας (δήμου, κοινότητας ή οικισμού) είναι το σύνολο των, για οποιαδήποτε αιτία, παρόντων σ’ αυτήν προσώπων κατά την ημέρα της απογραφής, είτε αυτά διαμένουν μονίμως στην περιφέρεια αυτή είτε προσωρινώς ή τυχαίως.

Πληθυσμός αστικός Πληθυσμός που ζει σε συγκεντρωμένες ζώνες. Κατά την Ε.Σ.Υ.Ε, περιλαμβάνεται ο πληθυσμό των δήμων και κοινοτήτων της Ελλάδας, των οποίων ο πολυπληθέστερος οικισμός έχει 10.000 κατοίκους και άνω, καθώς επίσης και ο πληθυσμός των πολεοδομικών συγκροτημάτων στο σύνολό τους, ανεξάρτητα από το μέγεθος του πληθυσμού του πολυπληθέστερου οικισμού σε κάθε δήμο ή κοινότητά τους.

Πληθυσμός αγροτικός Ο πληθυσμός των χαρακτηριζόμενων ως αγροτικών δήμων και κοινοτήτων. Τα κριτήρια που χρησιμοποιούνται σε κάθε χώρα για το χαρακτηρισμό των διοικητικών ενοτήτων ως αγροτικών ποικίλλουν. Σύμφωνα με την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία Ελλάδος (Ε.Σ.Υ.Ε.), προ του 2001, ο αγροτικός πληθυσμός περιλάμβανε τον πληθυσμό των δήμων και κοινοτήτων, των οποίων ο πολυπληθέστερος οικισμός είχε λιγότερο από 2.000 κατοίκους (εκτός των εντασσόμενων στα Πολεοδομικά Συγκροτήματα).

----------------------------------------------------------------------------------------

Απογραφές

Απογραφή 1920

Η κοινότητα Ρετσινικίων, η οποία περιελάμβανε τα χωριά Ρετσινίκια (Άγ. Πρόδρομο) και Καγιατζίκ (Παλαιόκαστρο), ανήκε στην Υποδιοίκηση Χαλκιδικής του Νομού Θεσσαλονίκης. Στα Ρετσινίκια διέμεναν 683 άτομα (363 άντρες και 320 γυναίκες), ενώ στο Καγιατζίκ 266 (138 άντρες και 128 γυναίκες).

Απογραφή 1928

Η κοινότητα Αγίου Προδρόμου (Ρετσιτνικίων, Αγ. Πέτρου) ανήκε στην Επαρχία Χαλκιδικής του Νομού Χαλκιδικής. Ο πραγματικός πληθυσμός είναι 812 κάτοικοι (421 άντρες και 391 γυναίκες).

Απογραφή 1940

Η κοινότητα του Αγίου Προδρόμου ανήκει στην επαρχία Χαλκιδικής του Νομού Χαλκιδικής. Ο οικισμός χαρακτηρίζεται ημιορεινός. Έχει 907 μόνιμους κατοίκους, αλλά ο πραγματικός πληθυσμός είναι 836 (436 άντρες και 400 γυναίκες).

Απογραφή 1951

Η κοινότητα του Αγίου Προδρόμου ανήκει στην επαρχία Χαλκιδικής του Νομού Χαλκιδικής. Έχει έκταση 29.000 στρέμματα και χαρακτηρίζεται ημιορεινός και αγροτικός (όπως και οι περισσότεροι οικισμοί του νομού). Ο πραγματικός πληθυσμός του είναι 752 κάτοικοι.

Απογραφή 1961

Η κοινότητα του Αγίου Προδρόμου ανήκει στην επαρχία Χαλκιδικής του Νομού Χαλκιδικής. Έχει έκταση 27.000 στρέμματα και χαρακτηρίζεται ημιορεινός και αγροτικός (όπως και οι περισσότεροι οικισμοί του νομού). Ο πραγματικός πληθυσμός του είναι 707 κάτοικοι.

Απογραφή 1971

Η κοινότητα του Αγίου Προδρόμου ανήκει στην επαρχία Χαλκιδικής του Νομού Χαλκιδικής. Έχει έκταση 27.000 στρέμματα και χαρακτηρίζεται ημιορεινός και πλέον ημιαστικός. Ο πραγματικός πληθυσμός του είναι 507 κάτοικοι.

Απογραφή 1981

Η κοινότητα του Αγίου Προδρόμου ανήκει στην επαρχία Χαλκιδικής του Νομού Χαλκιδικής. Έχει έκταση 27.353 στρέμματα και χαρακτηρίζεται ημιορεινός και αγροτικός. Ο νόμιμος πληθυσμός του είναι 824 κάτοικοι. Ο πραγματικός πληθυσμός είναι 460 κάτοικοι (210 άντρες και 250 γυναίκες).

Απογραφή 1991

Η κοινότητα του Αγίου Προδρόμου ανήκει στην επαρχία Χαλκιδικής του Νομού Χαλκιδικής. Έχει έκταση 27.353 στρέμματα και χαρακτηρίζεται ημιορεινός και αγροτικός. Ο νόμιμος πληθυσμός του είναι 787 κάτοικοι (372 άντρες και 415 γυναίκες), ενώ ο μόνιμος 430 (204 άντρες και 226 γυναίκες). Ο πραγματικός πληθυσμός είναι 455 κάτοικοι (215 άντρες και 240 γυναίκες).

Απογραφή 2001

Το δημοτικό διαμέρισμα του Αγίου Προδρόμου, μετά την υλοποίηση του σχεδίου “Καποδίστριας” ανήκει στον Δήμο Πολυγύρου του Νομού Χαλκιδικής. Έχει έκταση 27.353 στρέμματα και χαρακτηρίζεται ημιορεινός και αγροτικός. Ο μόνιμος πληθυσμός του ανέρχεται σε 436 άτομα (217 άντρες και 219 γυναίκες). Ο πραγματικός πληθυσμός είναι 452 κάτοικοι (222 άντρες και 230 γυναίκες).

Απογραφή 2011

Η Τοπική Κοινότητα Αγίου Προδρόμου ανήκει στην Δημοτική Κοινότητα Πολυγύρου του Δήμου Πολυγύρου του Νομού Χαλκιδικής. Ο μόνιμος πληθυσμός είναι 408 κάτοικοι.

Επιστολή του παπαΑστερίου Γραμμένου από τα Ρεσετνίκια προς τον Δημήτριον Κοντορέπα στην Θεσσαλονίκη (13/2/1906)

Είναι γνωστό σε όλους όσους ασχολούνται με την μελέτη ιστορικών τεκμηρίων, πόσο δύσκολη, χρονοβόρα και πολλές φορές ανέφικτη είναι η εύρεση και η εξέτασή τους. Πολλές φορές χρειάζεται να διαβάσει κανείς χιλιάδες έγγραφα για να βρει μία πληροφορία, ένα όνομα, μία ημερομηνία. Και μετά αρχίζουν τα δύσκολα: η εξακρίβωση της εγκυρότητας και της βαρύτητας της πληροφορίας, η αντιπαραβολή με άλλα στοιχεία της ίδιας περιόδου, η επεξεργασία, η δημοσιοποίηση κτλ. Έτσι, όταν ένα τεκμήριο σου προσφέρεται απλόχερα και με γενναιοδωρία, δεν έχεις παρά να το δεχτείς με ευγνωμοσύνη και περίσσια χαρά.

Πρόσφατα επικοινώνησε μαζί μου ο κ. Χρήστος Καββαδάς, ιδιοκτήτης καταστήματος παλαιών βιβλίων (www.old-books.gr) και διαχειριστής του πολύ αξιόλογου ιστολογίου "Νήσος Λευκάς". Με πληροφόρησε ότι στο ιστολόγιό του, κατά καιρούς ανεβάζει αρχειακό υλικό - το οποίο προέρχεται από την προσωπική συλλογή και αυτή του γιου του Νέστορα - και το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί ελεύθερα για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Παλαιότερα είχε ανεβάσει αρχειακό υλικό από το αρχείο της γνωστής οικογενείας Κοντορέπα της Θεσσαλονίκης. Τακτοποιώντας το σχετικό αρχείο, εντόπισε μεταξύ άλλων και μία επιστολή του παπα-Αστέριου Γραμμένου από τα Ρεσετνίκια προς τον Δημητράκη Κοντορέπα. Θέλησε λοιπόν να μοιραστεί μαζί μας αυτή την επιστολή, και μάλιστα εξέφρασε την επιθυμία να την αναρτήσουμε πρώτα στο δικό μας ιστολόγιο και μετά στο δικό του, θεωρώντας ορθά ότι θα ενδιέφερε άμεσα τους κατοίκους του Αγίου Προδρόμου και της Χαλκιδικής γενικότερα. Συγκινήθηκα! Ένας τέτοιος θησαυρός να σου έρχεται έτσι απρόσμενα, δεν μπορεί παρά να είναι Θεού δώρο.

Παρακάτω παρατίθενται τόσο το κείμενο (μεταγραφή και πρωτότυπο), όσο και κάποιες πολύ εύστοχες σημειώσεις του κ. Καββαδά για την επιστολή. Τέλος παραθέτουμε κι εμείς κάποιες επιπλέον υποσημειώσεις επί του θέματος. Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τον κ. Καββαδά και από τις σελίδες αυτού του ιστολογίου για την αμέριστη προσφορά του.

Καλή ανάγνωση!

-----------------------------------------------------------------------------------------------

Εν Ρεσετνικίοις τη 13η Φεβρουαρίου 1906

     Φίλτατε Δημήτριε¹ και λίαν μοι αγαπητέ,

     Εις Θεσσαλονίκην

    Δια ταύτης μου πληροφορείσθε ότι χάριτι θεία υγιαίνω, επίσης και υμάς εύχομαι εν Υψίστω όπως με υγείαν διέλθητε και την απ’ αρχής αγίαν και μεγάλην Τεσσαρακοστήν και μετά χαράς ενδομύχου προσκυνήσαι  την αγίαν και λαμπροφόρον Ανάστασιν του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού.

    Επί τούτοις δε φέρω ειδήσεις χαροποιάς προς υμάς, δια την ανέγερσιν της από καιρού αποτεφρωθείσης ημών Σχολής², ότι άπασα η Κοινότης συναισθανθείσα την έλλειψιν μεγίστων απολαύσεων και συνεδριάσασα εξέλεξεν Αντιπρόσωπον προς ανοικοδόμησιν αυτής τον αξιότιμον κύριον Εμμανουήλ Ι. Βατζόλα³, όστις γνωστός τυγχάνει υμίν, και αμέσως προέβημεν εις ενέργειαν, εξήχθη Κυβερνητικόν Διάταγμα ήτοι άδεια προς εξαγωγήν της ξυλικής ύλης, και μετά το Πάσχα θα αρχίση το κτήριον, όθεν παρακαλείσθε υπ’ εμού και εκ μέρους της κοινότητος όπως ενεργήσητε την συνδρομήν προς συλλογήν εράνων.

    Διατελώ μεθ’ υπολήψεως και αγάπης πολλής

    ο υμέτερος Παπά Αστέριος Γ. Γραμμένος⁴

                                     διάπυρος ευχέτης.

-----------------------------------------------------------------------------------------------

Σχόλια κ. Χρήστου Καββαδά

Σημείωση: Την επιστολή στέλνει ο παπαΑστέριος των Ρεσετνικίων στον Δημήτριον [=Δημητράκη] Κοντορέπα, στην Θεσσαλονίκη. Ο Δημητράκης Κοντορέπας ήταν ο μόνος άρρην απόγονος της παλαιάς οικογενείας Κοντορέπα, υιός του Αλεξάνδρου Κοντορέπα. Οι άλλοι δύο αδελφοί του Αλεξάνδρου, ο Γεώργιος και ο Κωνσταντίνος ήταν άκληροι, όπως άκληρος έμεινε και η θεία του Δημητράκη Κοντορέπα - η Ολυμπία Κοντορέπα - η οποία εργάσθηκε ως νηπιαγωγός στον Πολύγυρο κατά το σχολικόν έτος 1875-1876. Η μικρότερη αδελφή Κοντορέπα, η Αικατερίνη – νηπιαγωγός – παντρεύτηκε τον Κ. Χριστοδούλου και έκαμαν δύο τέκνα, την Άννα και τον Νικόλαο. Η παρουσία της οικογενείας Κοντορέπα - κυρίως της Ολυμπίας , του αδελφού της ιατρού Κωνσταντίνου και του ανεψιού των Δημητράκη - κατά την διάρκεια της τελευταίας εικοσαετίας της τουρκοκρατίας στην Μακεδονία, υπήρξε ενεργός και σημαντική υπέρ των ελληνικών θεμάτων.

Η επιστολή σώζει, ότι στον Άγιο Πρόδρομο προϋπήρξε Σχολή η οποία κάηκε «από καιρού» και η Κοινότητα στις αρχές του 1906 αποφασίζει την εκ νέου ανέγερσή της. Ο παπαΑστέριος ζητεί από τον παραλήπτη να συνδράμει την Κοινότητα, πραγματοποιώντας έρανο στην Θεσσαλονίκη, υπέρ της ανεγέρσεως της Σχολής Ρεσετνικίων.

Στο  διαδίκτυο, και στην διεύθυνση agios-prodromos.blogspot.gr, υπάρχει η σημείωση ότι ο Εμμανουήλ Μπατζιάλας (Βατζόλας) υπήρξε, σύμφωνα με τον «Κατάλογο Μινοπούλου», πράκτορας ή υποστηρικτής των ελληνικών τμημάτων κατά την διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνος. Στον ίδιο Κατάλογο αναφέρεται και το όνομα Αστέριος Παπαστερίου – φαίνεται πολύ πιθανόν, ότι πρόκειται για τον συντάκτη της ανωτέρω επιστολής.  

Η Ερατώ Ζέλιου – Μαστοροκώστα στο βιβλίο της «Η παιδεία κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας - Χαλκιδική, Θεσσαλονίκη, χ.χ., σ.198» σημειώνει: «Στα υπόλοιπα χωριά της επισκοπής Αρδαμερίου…, Άγιο Πρόδρομο (Ρεσετνίκια)… λειτουργούν γραμματο-διδασκαλεία… Γνωρίζουμε ότι… ο Γεώργιος Καραγκάνης του Δήμου από τον Ταξιάρχη διδάσκει γύρω στα 1902 επί ένα έτος στον Άγιο Πρόδρομο. Η Παλαιοχώρα, ο Άγιος Πρόδρομος, ο Γεροπλάτανος, τα Ριζά κατά την περίοδο της απελευθερώσεως έχουν ισάριθμες αστικές σχολές.». Επομένως η παλαιά Σχολή κάηκε μετά το 1902 και η νέα Σχολή, αυτή στην οποία αναφέρεται η επιστολή, λειτουργεί κατά την απελευθέρωση. Μία μόνον παρατήρηση: η κ. Ζέλιου – Μαστοροκώστα σημειώνει ότι στα Ρεσετνίκια λειτουργούν «γραμματοδιδασκαλεία» κατά τα τελευταία έτη του ιθ’ αιώνος και στην απελευθέρωση λειτουργεί αστική σχολή. Ο παπαΑστέριος χαρακτηρίζει Σχολή το σχολείο το οποίον είχε καεί και Σχολή το υπό ανέγερση νέο σχολείο.

Η επιστολή είναι γραμμένη με μελάνι σε ένα φύλλο διαστάσεων 20x26, στην μία πλευρά του. Ο παπαΑστέριος κάνει ορθογραφικά λάθη στο κείμενο,  αλλά γνωρίζει καλά την σημασία των λέξεων. Στο τμήμα του αρχείου της οικογενείας Κοντορέπα το οποίον ανήκει στον γιό μου Νέστορα υπάρχουν ακόμα μερικές επιστολές του παπαΑστερίου προς τον Δημητράκη Κοντορέπα.

----------------------------------------------------------------------------------------------

Σχόλια ιστολογίου

1. Ο Δημήτριος Κοντορέπας (1875-1942) με καταγωγή από την Βλάστη Κοζάνης, ήταν σημαίνουσα προσωπικότητα στα πράγματα της Θεσσαλονίκης. Το 1899 ιδρύει μαζί με τους αδελφικούς φίλους του Αθανάσιο Μάνο και Γεώργιο Διβόλη τον Όμιλο Φιλομούσων. Υπήρξε μέλος του Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου, της Φιλόπτωχου Αδελφότητος και ιδρυτικό μέλος του Γυμναστικού Συλλόγου "Ηρακλής". Ήδη από το 1912 εκλέγεται κοινοτικός αντιπρόσωπος και αργότερα κοινοτικός πάρεδρος Θεσσαλονίκης. Επίσης διετέλεσε αρχισυντάκτης της εφημερίδας "Εθνική" κατά την περίοδο 1919-1920. Διατηρούσε σχέσεις με την οικογένεια του Ίωνα Δραγούμη και τον Ιωακείμ Γ'. Περισσότερες πληροφορίες για την οικογένεια Κοντορέπα στο άρθρο του κ. Καββαδά για την Ολυμπία Κοντορέπα, εδώ.

2. Στην επιστολή αναφέρεται ότι η σχολή Ρεσιτνικίων κάηκε "από καιρού". Το σχολείο, το οποίο πρέπει να ήταν όπου το σημερινό Κοινοτικό γραφείο, κάηκε και δεύτερη φορά γύρω στα 1930 από την απροσεξία ενός μαθητή, στην προσπάθειά του να ανάψει την σόμπα.

Σε επιστολή με ημερομηνία 25 Αυγούστου 1905, η οποία απεστάλη στον Πατριάρχη, και η οποία έχει καταχωρηθεί στο πρωτόκολλο της Επισκοπής Αρδαμερίου και Γαλατίστης, ζητείται η έκδοση "φιρμανίου προς ανέγερσιν Σχολής εν Ρεσετνικίοις, εγκλείστως περιέχων και το σχολικόν σχέδιον". Μετά από αργοπορία δύο ετών, στις 19 Ιουλίου 1907, ο Πατριάρχης θα αποστείλει απαντητική επιστολή δηλώνοντας ότι "επισπεύδεται όσον εστί δυνατόν η έκδοσις του Υψ. Φιρμανίου περί Σχολής Ρεσιτνικίων", το οποίο εκδίδεται τον ίδιο μήνα. Πάντως μέχρι το 1908 δεν πρέπει να έχουν ξεκινήσει οι εργασίες, και στις 17 Ιανουαρίου αποστέλλεται επιστολή προς τον Καϊμακάμη Κασσανδρείας - άγνωστο από ποιον - ο οποίος ρωτά εάν έχει ξεκινήσει ή περατωθεί η Σχολή.

Για περισσότερες πληροφορίες για την Σχολή Ρεσιτνικίων, δείτε εδώ την παλαιότερη ανάρτηση του ιστολογίου μας.

3. Πρόκειται για τον Μανώλη Ι. Βατζόλα (1847-;), κτηματία, εμπόρου και μπακάλη, ο οποίος γνώριζε πολύ καλά την τουρκική γλώσσα και διετέλεσε και πρόεδρος της Κοινότητας. Κατά την διάρκεια του Μακεδονικού αγώνα υπήρξε, μεταξύ άλλων, σύνδεσμος των ελληνικών σωμάτων στην περιοχή. Σε αυτόν μάλιστα καταλογίζεται και η παραπλανητική υπόδειξη προς τους Τούρκους αξιωματικούς, ότι έχει γεμίσει ο Χολομώντας με Έλληνες αντάρτες, με την παροιμιώδη φράση "κάθε κλαδί κι αντάρτης", με αποτέλεσμα να αποχωρήσουν αμαχητί από τον Πολύγυρο με κατεύθυνση την Θεσσαλονίκη.
4. Όντως πρόκειται για τον παπα-Αστέριο Γεωρ. Γραμμένο ή Γραμμενόπουλο (1870-1937). Ιερέας επί σειρά ετών στον Άγιο Πρόδρομο, υπήρξε επίσης σύνδεσμος των ελληνικών σωμάτων επί Μακεδονικού αγώνα. Κατά την διάρκεια της συμπλοκής που πραγματοποιήθηκε στο χωριό στις 20 Οκτωβρίου 1912 μεταξύ Τούρκων επιστράτων και των ενωμένων ελληνικών σωμάτων του καπετάν Γιάννη Ράμναλη και Παπακώστα, ο παπα-Στέργιος ο ίδιος έλαβε μέρος, πυροβολώντας από την κόγχη του Ιερού! Αργότερα θα λάβει τον βαθμό του αρχιμανδρίτη, διατελώντας για ένα διάστημα Αρχιερατικός επίτροπος της Ιεράς Επισκοπής Αρδαμερίου.

Χριστός Ανέστη!!!

Χρόνια πολλά, Χριστός Ανέστη. Είθε η Ανάσταση του Κυρίου να φωτίσει όλους μας και να μας δώσει υγεία, δύναμη και αγάπη.

Τα μήλα του Αγίου Προδρόμου (1973)

Εφημερίδα: Φωνή της Χαλκιδικής
Φύλλο: 1061
Ημερομηνία: 14 Οκτωβρίου 1973

ΤΑ ΜΗΛΑ ΤΟΥ ΑΓ. ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ

Ο Άγιος Πρόδρομος, όπως όλοι γνωρίζομε, παράγει μεγάλες ποσότητες εκλεκτών μήλων. Καμμία όμως μέριμνα δεν ελήφθη δια την διαφήμησιν και εμπορία αυτού του σπουδαίου προϊόντος. Και έτσι τα μήλα ή παραμένουν εν πολλοίς στα χέρια του παραγωγού ή δεν προσφέρονται στις ενδεδειγμένες τιμές.

Έχομε την γνώμη ότι επιβάλλεται, όσο είναι ακόμη καιρός, να ληφθούν μέτρα δια την διάθεσιν των μήλων του Αγίου Προδρόμου , ώστε και οι συμπαθείς αγιοπροδρομίτες να ωφεληθούν και η δέουσα διαφήμισις της εκλεκτής παραγωγής της περιοχής μας να γίνη.

Παπά-Δημήτριος Οικονόμου, ένας μακεδομάχος από τον Άγιο Πρόδρομο

Έχουν περάσει 101 χρόνια από την απελευθέρωση της Μακεδονίας από τον οθωμανικό ζυγό. Έχουν γραφτεί τόσα πολλά για τα γεγονότα που προηγήθηκαν της απελευθέρωσης, κι όμως υπάρχουν πτυχές της ιστορίας που παραμένουν στους περισσότερους άγνωστες, και πρόσωπα που παρόλη την συνεισφορά τους στον αγώνα, ο χρόνος έχει αδικήσει και λησμονήσει.

Ένας απ' αυτούς τους αφανείς ήρωες ήταν και ο παπά-Δημήτριος Οικονόμου ή Παπαθανασίου. Γεννήθηκε στον Άγιο Πρόδρομο γύρω στα 1865. Γόνος ευσεβούς οικογένειας - ο πατέρας του Θανάσης και ο παππούς του Μαυρουδής ήταν κληρικοί - χρίσθηκε ιερέας μετα το 1890. Παντρεύτηκε και έκανε οικογένεια στο χωριό.

Εκτός από το λειτούργημα του ιερέως, διέθετε εκ της πατρικής του περιουσίας και αρκετά οικήματα γύρω από την εκκλησία, τα οποία αργότερα λειτούργησαν ως χάνι (το λεγόμενο βακούφικο) με σκοπό την διαμονή και παρακολούθηση των τουρκικών στρατευμάτων. Ο παπά-Δημήτρης είχε ήδη οριστεί ως όργανο πράκτορα Α' τάξεως από τον ταγματάρχη Δημήτριο Κοσμόπουλο, και συνεργαζόταν με τον μητροπολίτη Κασσανδρείας Ειρηναίο.

Τον Οκτώβριο του 1912, λίγες μέρες πριν την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, διάφορα ελληνικά σώματα δραστηριοποιούνται στην περιοχή της Χαλκιδικής. Στις 20 Οκτωβρίου, ελληνικό σώμα 40 ατόμων υπό την αρχηγεία του καπετάν Γιάννη Ράμναλη, ενισχυμένο και από κατοίκους των γύρω χωριών περικυκλώνει τον Άγιο Πρόδρομο, καθώς στο χάνι του παπά-Δημήτρη διανυκτέρευαν γύρω στους 50 επίστρατους Τούρκους από τα χωριά της Καλαμαριάς. Το πρωί άρχισε η μάχη και αφού ο παπά-Δημήτρης έβαλε ο ίδιος φωτιά στο χάνι του, οι Τούρκοι βγήκαν έξω το απόγευμα. Μάλιστα λέγεται ότι γλίτωσε μόνον ένας από αυτούς.


Πρόσφατα η δισέγγονή του Μαρία Δημ. Διαβάτη, μου παρέθεσε πολύτιμες πληροφορίες για τον παπά-Δημήτρη, τις οποίες θα ήθελα να μοιραστώ με τους αναγνώστες του ιστολογίου, γιατί πιστεύω ότι αποτελούν ένα ξεχασμένο όσο και ένδοξο κομμάτι της ιστορίας του χωριού μας. Την ευχαριστώ πολύ, καθώς και τον σύζυγό της Δημήτριο Μ. Βερβάτη για την διάθεση από το προσωπικό τους αρχείο, ορισμένων εγγράφων που αφορούν τον παπά-Δημήτρη, τα οποία θα παραθέσω παρακάτω.

Καταρχήν, λίγα λόγια για τον παπά-Δημήτρη από την ίδια την δισέγγονή του Μαρία Διαβάτη:

"Είμαι η Μαρία Διαβάτη, κόρη του Δημητρίου Διαβάτη, εγγονού από την μητέρα του Ιφιγένεια, του Μακεδονομάχου Παπαδημήτρη Οικονόμου. Από τη γιαγιά μου Ιφιγένεια, η οποία ήταν πρωτότοκη κόρη του Παπαδημήτρη, έχω μάθει την ιστορία του.

 

Ο Παπαδημήτρης ήταν διορισμένος Πράκτωρ κατά τη διάρκεια της Μακεδονικής Άμυνας από τον Γενικό Αρχηγό της Χαλκιδικής, όπως αναφέρει ο ίδιος ο Γενικός Αρχηγός Στρατού Χαλκιδικής σε επιστολή του στις 19/3/1916. Υπήρξε μεγάλος αγωνιστής. Έδωσε μεγάλο μέρος της περιουσίας του για τον αγώνα. Έκανε το σπίτι του ξενοδοχείο όπου φιλοξενούσε αφιλοκερδώς όλους τους διερχόμενους από το χωριό, το οποίο αποτελούσε κόμβο και μόνη είσοδο για τη Χαλκιδική ώστε να μπορεί να δίνει πληροφορίες στο στρατό. Φιλοξενούσε στο ξενοδοχείο του και Τούρκους στρατιώτες και συγχρόνως έκρυβε στον ίδιο χώρο Έλληνες αντάρτες. Προειδοποιούσε τον στρατό για τις κινήσεις των Τούρκων με αγγελιοφόρους.

 

Την ημέρα που αποφάσισαν να χτυπήσουν τους Τούρκους στο χωριό, ο Παπαδημήτρης είπε στην κόρη του Ιφιγένεια, που ήταν σε εφηβική ηλικία, να πάρει τις δύο αδελφές της, Ελευθερία και Ευανθία, που ήταν σε νηπιακή ηλικία, και να πάει να κρυφτεί στα χωράφια γιατί θα γινόταν στο χωριό μεγάλο κακό. Το ίδιο βράδυ με τα ίδια του τα χέρια έβαλε φωτιά στο σπίτι του που ήταν γεμάτο με Τούρκους στρατιώτες και το έκαψε. Όταν η γιαγιά μου γύρισε μετά από μέρες στο χωριό όλο το βιος του πατέρα της ήταν στάχτη.

 

Ο Παπαδημήτρης κατεδώθει από προδότες στον Τουρκικό Στρατό και φυλακίστηκε, βασανίστηκε και βρήκε την ελευθερία του μόνο όταν ο Βασιλεύς Κωνσταντίνος εισήλθε στη Θεσσαλονίκη. Αυτά γνωρίζω από τις αφηγήσεις της γιαγιάς μου.

 

Σου στέλνω επίσης την επιστολή του Γενικού Αρχηγού Στρατού της Χαλκιδικής του 1916 καθώς και την εφημερίδα του 1912 όπου αναφέρονται τα παραπάνω γεγονότα. Εάν σου είναι όλα αυτά χρήσιμα για να ενημερώσεις την εξαίρετη σελίδα που έχεις φτιάξει για την ιστορία του χωριού μας, μπορείς να τα χρησιμοποιήσεις."

 

Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, ο ίδιος ο Αρχηγός Στρατού της Χαλκιδικής, ο ταγματάρχης Δημήτριος Κοσμόπουλος απέστειλε επιστολή στον παπά-Δημήτρη Οικονόμου "εις ένδειξιν απείρου ευγνωμοσύνης" προς το πρόσωπό του. Η συγκεκριμένη επιστολή παρατίθεται παρακάτω:

 

 

Ελληνομακεδονική Άμυνα                                                                                          (Τ. Σ.)

1903 – 1909

 

Ο

τέως Γενικός Αρχηγός

Χαλκιδικής – Λαγκαδά – Σερρών

πιστοποιεί

ότι ο εκ του χωρίου Ρεσιτνίκια της Επαρχίας Πολυγύρου της Χαλκιδικής Παπαδημήτριος Οικονόμος, αισθανόμενος εν μέσω του Τουρκικού ζυγού την κληρονομίαν της Διαθήκης του Ρασοφόρου του 1821, υπήρξε ο φύλαξ της Παρακαταθήκης των Πατρίων και ορθοδοξίας και ο δικαιούμενος να κατατάσσηται εις την χορείαν εκείνων, διότι ακριβώς μεταξύ των διακριθέντων Ρασοφόρων της εποχής μας κατά την ανωτέρω Εθνικήν δράσιν είναι και ο Αιδεσιμώτατος. Χάρις εις το θάρρος του το οπλισθέν υπό του Σταυρού, εις την ευπροσηγορίαν του, εις την γλυκήτητα των τρόπων του, εις την τέχνην του ομιλείν, σκέπτεσθαι, πράττειν και μνειν και εν γένει δια ταύτα τα χαρίσματά του τα αποκοήματα της ευφυίας του, διωρίσθη Κέντρον {Πράκτωρ} παρά του υποφαινομένου κατά την διάρκειαν της Ελληνικής Μακεδονικής Αμύνης εν τω κόμβω της Χαλκιδικής, όστις είναι αυτό τούτο το χωρίον του Ρεσιτνίκια και εξ ου η δίοδος και συγκοινωνίας πάσης της Χαλκιδικής.

Τας υπηρεσίας ους προσέφερε τουλάχιστον εις την εποχήν της τριετούς Αρχηγίας μου και τους κινδύνους ους διέτρεξε αλλά και τας καταδιώξεις και προφυλακίσεις ους υπέστη μετέπειτα παρά των Τούρκων, ελλείψει χώρου να αναριθμήσω πάσας ει μη τας εξής.

1) Ου μόνον  αφιλοκερδώς ειργάσθη κατά το διάστημα τούτο δια τους κόπους και ημεραργίας του, αλλά και χρηματικάς θυσίας ευχαρίστως συνηπίκουρος προσήλθε, δια κατασκοπίας, δια πληρωμήν αγγελιοφόρων και εν τέλει εις ουκ ολίγα χρηματικά έξοδα υπεβλήθη, μεταβαλών τον οίκον του εις Ξενοδοχείον δια πάντα διερχόμενον εκείθεν και αποκλειστικώς ίνα Αστυνομικώς διαπυνθάνεται και η ενήμερος των γεγονότων και ως η ευρεία αντίληψις του επέβαλε κατά τας επικινδύνους εκείνας εποχάς.

2) Τοσαύτην ικανότητα έδειξε δια την προφύλαξη των Σωμάτων και μέχρι Νιγρίτης εισέτι εγκαίρως ειδοποίησε δι’ Αγγελιοφόρων του και έσωζε ταύτα εκ των προδοτών και του Τουρκικού Στρατού, όστις ετίθετο εις καταδίωξίν του.

3) Δεν εδίστασεν χάρις εις το θάρρος του, να προφυλάξη εις τινά απηνή καταδίωξιν υπό του Τουρκικού Στρατού το μεν Ανταρτικόν Σώμα εις τον οίκον του, τον δε Τουρκικόν Στρατόν να περιποιείται εις παρακείμενον δωμάτιον του αυτού οίκου.

Επίσης δια την άπειρον εμπιστοσύνην και πατριωτισμόν του Αιδεσιμωτάτου, εύρε ο υποφαινόμενος μετά του Σώματός του ως καταφύγιον προφυλάξεως το χωρίον τούτο, ότε τον Ιούνιον 1907 πολύς Τουρκικός Στρατός βαίνων επί τα ασφαλή ίχνη από Δουμπιά Σανά με βάσιν το ίδιον χωρίον Ρεσιτνίκια κατεδίωκεν ημάς απηνώς.

4) Δια τας τόσας υπηρεσίας του δεν ήτο δυνατόν μέχρι τέλους να αποφύγη τα βδελυρά βλέμματα των προδοτών, όπου και δια την εαυτού σωτηρίαν εφυγοδίκησε επί 6 μήνας, είτα δε επειδή εσειλήφθη παρά Τούρκων ότι θα εξωρίζωντο η οικογένειά του και συγγενείς του εις Άδανα, ηναγκάσθη να παρουσιασθή προφυλακισθείς δι’ εσχάτην προδοσίαν, ως υποσκάπτων το καθεστώς της Τουρκίας και τις οίδε οποία τύχη θα ανέμενε τούτον, όπερ έδοξε και εισήλθε ο Βασιλεύς Κωνσταντίνος εις Θεσσαλονίκην και τότε είδε το φως της ημέρας και ελευθερίας ο Αιδεσιμώτατος.

Δι’ ο χορηγείται το παρόν εις ένδειξιν απείρου ευγνωμοσύνης μου εις τον συνεργάτην μου Αιδεσιμώτατον Παπά-Δημήτριον Οικονόμου.

Εν Αθήναις τη 19^η Μαρτίου 1916

Ο

Τέως Καπετάν Κουρμπέσης

Δ. Γ. Κοσμόπουλος

Ταγματάρχης Πεζικού

                Ακριβές αντίγραφον

 

 

 

Επίσης το απόκομμα της εφημερίδας "Νέα Αλήθεια", της 1ης Νοεμβρίου 1912, στο οποίο εξιστορούνται τα γεγονότα που έλαβαν χώρα στον Άγιο Πρόδρομο στις 20 Οκτωβρίου, και η συνεισφορά του παπα-Δημήτρη σε αυτά.

Ο παπά-Δημήτρης Οικονόμου υπήρξε λοιπόν ένας γενναίος Αγιοπροδρομίτης, που δεν δίστασε να βάλει φωτιά στην ίδια του την περιουσία, συνεισφέροντας στον αγώνα για την απελευθέρωση της πατρίδας του από τον οθωμανικό ζυγό. Ένας άγνωστος στους πολλούς ήρωας, ο οποίος αξίζει να μνημονεύεται στο μνημείο των ηρώων για την προσφορά και την ανιδιοτέλειά του.