Ταξίδι στην Ευρωπαϊκή Τουρκία, του Auguste Viquesnal (1847-1848)

Συγγραφέας: Auguste Viquesnel

Τιτλος βιβλίου: Voyage dans la Turquie d'Europe: description physique et géologique de la Thrace (Παρίσι 1868), σελ. 250-251
Γλώσσα: Γαλλικά
Μετάφραση: Γιάννης Δ. Σαράφης

Πρόλογος

Όπως θα έχουν αντιληφθεί οι αναγνώστες μας, λατρεύω τις ταξιδιωτικές περιγραφές, και κυρίως αυτές που αναφέρονται στον τόπο μας, την Χαλκιδική. Άνθρωποι και τόποι, θαρρείς τόσο μακρινοί, αλλά και τόσο οικείοι, ξεδιπλώνονται μπροστά μας, φωτίζοντας ένα κομμάτι της ιστορίας μας, αλλά και της ίδιας της ύπαρξής μας. Κατάκοποι ταξιδιώτες και περιηγητές, μέσα σε έναν απροσπέλαστο και άγνωστο, πολλές φορές σε αυτούς κόσμο, στα "σύνορα της Ανατολής με την Δύση" και στον απόηχο ενός δοξασμένου παρελθόντος, καταγράφουν τις παρατηρήσεις τους με σκοπό την πληροφόρηση των ομοεθνών τους, αλλά θαρρείς με τρόπο μαγικό, και εμάς των ιδίων, εκατοντάδες χρόνια μετά.

Ο August Viquesnel (1803-1867), υπήρξε γεωλόγος, έχοντας ασχοληθεί παράλληλα με την γεωγραφία, την μετεωρολογία και την εθνογραφία. Υπήρξε μέλος, ταμίας και τέλος πρόεδρος της Γεωλογικής Εταιρείας της Γαλλίας, ιδρυτής της Μετεωρολογικής Εταιρείας και μέλος της Εταιρείας Φιλομάθειας της χώρας του. Οι έρευνές του επικεντρώθηκαν κυρίως στο εσωτερικό της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, και κυρίως στις περιοχές της Μακεδονίας, Θράκης, Ηπείρου, Θεσσαλίας και Αλβανίας.

Τα έτη 1847-1848, περιηγήθηκε στην Θράκη και την Μακεδονία, και κατέγραψε τις παρατηρήσεις του στο βιβλίο "Voyage dans la Turquie d'Europe: description physique et géologique de la Thrace", το οποίο εκδόθηκε στο Παρίσι το 1868. Ένα μικρό απόσπασμα από το βιβλίο του παρουσιάζεται σε αυτή την ανάρτηση, το οποίο αφορά την Χαλκιδική. Καλή ανάγνωση.

-------------------------------------------------------------------------------------

166. Από την Σαλονίκη¹ στον Νίσβορο² της Χαλκιδικής, και από κει στην Πράβιστα³.

Χωρίσαμε αυτό το ταξίδι σε δύο διαδρομές:

Πρώτη διαδρομή. – Απαιτεί 20 ώρες από την Σαλονίκη στον Νίσβορο, και πιο συγκεκριμένα: Γαλάτσιστα⁴, 8 ώρες - Λιαρίγκοβη⁵, 8 ώρες - Νίσβορος, 4 ώρες.

Φεύγοντας από την Σαλονίκη, περπατώντας Ν-ΝΑ, κατά μήκος της ακτής· Καπουτζιλέρ⁶ -  Σέδες, 2 ώρες - Εισερχόμαστε στην πεδιάδα της Γαλάτιστας - Ιαματικά νερά - Βασιλικά, στους πρόποδες της ψηλότερης κορυφής του όρους Χορτιάτη⁷, 3 ώρες - Γαλάτιστα, ελληνικό χωριό, το οποίο αποτελείται από 200 σπίτια σύμφωνα με τον Cousinéry, και 350 σύμφωνα με τον M. Daux.

Το Νετζέσαλάρ⁸ (σύμφωνα με τον Cousinéry, ή Νετζεβλέρ σύμφωνα με τον M. Grisebach), χωριό αποτελούμενο από 30 σπίτια, 2 ώρες. Όπως και ο  M. Grisebach, ταξιδέψαμε για 5 και μισή ώρες στο πίσω μέρος ενός ευρέος οροπεδίου, με αποκορύφωμά του τον Χολομώντα ή Ζολομώντα, που βρίσκεται κοντά στην Λιαρίγκοβη, και του οποίου το ύψος υπερβαίνει τα 950 μέτρα - Άφιξη σε ένα διάσελο – Κάθοδος – Λιαρίγκοβη, ελληνικό χωριό, στη μισή ώρα (αποτελούμενο από 400 σπίτια, σύμφωνα με τον Cousinéry ή από 250 σπίτια, σύμφωνα με τον M. Daux).

Ο M. Daux ταξίδεψε από την Γαλάτιστα στην Λιαρίγκοβη από έναν άλλο δρόμο· πέρασε από τα Ρεσιτενίκια⁹, 2 ώρες – Λιαρίγκοβη, 5 και μισή ώρες: συνολικά σε 7 και μισή ώρες αντί για 8.

Ο ίδιος ταξιδιώτης δίνει τα ακόλουθα στοιχεία για την διαδρομή από την Λιαρίγκοβη προς τον Νίσβορο, που διήνησε σε 3 ώρες και 35 λεπτά, αντί για 4 ώρες: πορεία ΒΑ μέσα από την πεδιάδα – Διάσχιση ενός παραποτάμου – Παλαιοχώρι, χωριό αποτελούμενο από 25 ελληνικά σπίτια· μέσα από έναν άλλο παραπόταμο, στην είσοδο μιας στενωπού, σε 1 ώρα και 15 λεπτά. Τα τρία ρυάκια, σμίγοντας, χύνονται στον Χαβρία – Πέρασμα δίπλα από δύο οικισμούς των 15-20 σπιτιών – Έξοδος από την στενωπό, σε 35 λεπτά – Κάθοδος μέσα από μία πεδιάδα – Διακλάδωση προς τον δρόμο που οδηγεί στην λίμνη Μπεσικίων¹⁰ – Κάθοδος προς τα Α-ΝΑ και στη συνέχεια ΝΑ της πεδιάδας, όπου η ροή κατευθύνεται μέσα σε στενωπούς – Ερείπια των Μεγάλων ή Μαντέμ Σιδηροκαυσίων¹¹, τα οποία βρίσκονται στους πρόποδες του όρους Στραβενίκου¹², στη 1 ώρα και 15 λεπτά (δεν υπάρχουν πλέον εδώ παρά 4 σπίτια, στην περιοχή που κάποτε καταλάμβανε η πόλη, η οποία αποτελούνταν από μία μουσουλμανική και μία χριστιανική γειτονιά: το όνομα των Μαντέμ Σιδηροκαυσίων αναφέρεται πλέον σε όλη την γύρω περιοχή) – Πορεία ΒΑ – Πορεία Α-ΒΑ – Κάστρο¹³, χωριό ελληνικό, αποτελούμενο από 45 σπίτια και έναν αρχαίο ερειπωμένο πύργο, 10 λεπτά – Νίσβορος, ελληνικό χωριό, αποτελούμενο από 45 σπίτια (περιελάμβανε 60 την εποχή που το επισκέφθηκε ο Cousinéry), σε απόσταση μισής ώρας από την θάλασσα, 20 λεπτά.

Δεύτερη διαδρομή. – Ο M. Daux διήνυσε απόσταση 12 ωρών από τον Νίσβορο μέχρι τις εκβολές του Στρυμόνα. Κι από εκεί μέχρι την Πράβιστα άλλες 9 ώρες, αντί για τις 7 ώρες [που διήνυσε] ο Cousinéry.

Υπολογίζοντας την διαδρομή του, μέχρι την διακλάδωση του δρόμου που αναφέρθηκε παραπάνω, είναι 1 ώρα και τρία τέταρτα – Πρόκειται για ένα αυλάκι – Πέρασμα – Κάθοδος στην λεκάνη απορροής της λίμνης Μπεσικίων, δίπλα σε πλαγιές φορτωμένες με δρύες – Μόδι, οικισμός αποτελούμενος από 16 σπίτια, και ο οποίος βρίσκεται σε μια προεξοχή, 3 ώρες – Βαρβάρα, οικισμός αποτελούμενος από 24 σπίτια, 2 ώρες – Διάσχιση του ρέμματος κοντά στην έξοδο του από την λίμνη Μπεσικίων, 1 ώρα – Διασχίζοντας αρκετές πλαγιές μέσα στο δάσος, και χαράδρες που τις τέμνουν – Βραστά¹⁴, οικισμός αποτελούμενος από 22 σπίτια, 2 και μισή ώρες – Κατάβαση μέσα από το δάσος – Παραλία, 1 ώρα – Γέφυρα στις εκβολές του Στρυμόνα, 2 και μισή ώρες.

Υπάρχει και μία εναλλακτική διαδρομή η οποία ξεκινά από τον Νίσβορο, ανεβαίνοντας σε μία προεξοχή στην πλευρά των βράχων που βρέχονται από την θάλασσα, περνάει από τον Σταυρό, διασχίζοντας το ρέμα της λίμνης των Μπεσικίων, κοντά στις εκβολές του, και κατά μήκος της ακτής κοντά στην γέφυρα του Στρυμόνα.

-------------------------------------------------------------------------------------

Σχόλια

1. Η Θεσσαλονίκη. Στο πρωτότυπο κείμενο αναγράφεται με το τουρκικό όνομα Sélanik.

2. O Νίσβορος ή Ίσβορος είναι το σημερινό χωριό Στρατονίκη. Στο πρωτότυπο, Nisvoro.

3. Πράβιστα, η σημερινή Ελευθερούπολη Καβάλας. Στο πρωτότυπο, Brévisa και Provista.

4. Γαλάτσιστα, η σημερινή Γαλάτιστα. Στο πρωτότυπο, Galatzista.

5. Λιαρίγκοβη, σήμερα Αρναία. Στο πρωτότυπο, Larégovi.

6. Καπουτζιλέρ ή Καπουτζήδες, αλλά και Καψίδα, η σημερινή Πυλαία Θεσσαλονίκης. Στο πρωτότυπο, Kapoudjiler.

7. Το όρος Χορτιάτης, που στο πρωτότυπο κείμενο αναγράφεται ως Kortiatch.

8. To Νετζεσαλάρ ή Νετζεβλέρ, ήταν μικρός οικισμός μεταξύ Δουμπιών, Σανών και Αγ. Προδρόμου. Ο Edouard Charton στα 1858, αναφέρει ότι το χωριό διέθετε χάνι και φημιζόταν για την κεραμική που παραγόταν σε αυτό, η οποία διατηρούσε σε μεγάλο βαθμό αρχαιοελληνικά μοτίβα! Στο πρωτότυπο κείμενο αναφέρεται ως Nedgésalar και Neggéblar.

9. Τα Ρεσιτενίκια ή Ρεσιτνίκια είναι το χωριό Άγιος Πρόδρομος. Στο πρωτότυπο, Réchiténikia.

10. Λίμνη Μπεσικίων, η σημερινή Βόλβη. Στο πρωτότυπο, Betchik.

11. Σιδηροκαύσια και αργότερα Σιδερόκαψα ή Μαντέμ Λάκκος. Βυζαντινό μεταλλευτικό χωριό της Χαλκιδικής, του οποίου η μεταλλευτική δραστηριότητα άκμασε και μετά την οθωμανική κατάκτηση της περιοχής. Στο πρωτότυπο, Mégala ή Maaden Sidèré Kafessi.

12. Στρεβενίκος ή Στρατονικό όρος. Στο πρωτότυπο, Strabéniko.

13. Με το όνομα Κάστρο, μάλλον αναφέρεται στον οικισμό Μαχαλά (περίπου όπου τα σημερινά Στάγειρα), μια και η απόσταση των 10 λεπτών από τα Σιδηροκαύσια και 20 λεπτών από τον Νίσβορο, όπως επίσης και η παρουσία ερειπωμένου πύργου, συνηγορούν σε αυτό.
14. Βραστά, το σημερινό χωριό Βρασνά. Στο πρωτότυπο, Vrasta.

Ένας διερχόμενος βυρσοδέψης περιγράφει το πέρασμα του από την Χαλκιδική (1909)

Εκδότης: Παμμακεδονικός Σύλλογος

Τίτλος: "Μακεδονικόν Ημερολόγιον 1909"

-----------------------------------------------------------------------------------------------

Χαλκιδική. Ο πατήρ Ιωαννίκιος καταβεβλημένος εκ των συγκινήσεων δεν ωμίλει πλέον.

Βυρσοδέψην τινά συνταξιδιώτην από το Πράβι¹, όπου ασκείται κατά πολύ η τέχνη του, παρεκάλεσα να μου ειπή τινά περί της Χαλκιδικής· διότι εφαίνετο ότι εγνώριζε πολλά.

- Τι να σου ειπώ, φίλε μου, πλούσια μέρη! Μεταλλεία πολλά και καλά 'ς το Ίσβορο², κάτω οι Φούρνοι επάνω οι Μαχαλάδες, παρακάτω η ευλογημένη Ιερισσός, ακόμη κάτω ο Πολύγυρος με τα τυριά του, τα βούτυρα, τα λάδια, ψηλότερα η Γαλάτιστα με τα σουσάμια, ΄ς την άκρη πριν φθάσης 'ς το Καρά-Μπουρνού η Απανωμή³ με τα βαμπάκια, έπειτα οι Καπουτσίδες⁴ με τ' αμπέλια, έξω από την Σαλονίκη, ψηλά ο Χορτιάτης, το βουνό που είναι το στήριγμα της Σαλονίκης με μπούζια του το καλοκαίρι, το Νιοχώρι⁵ που βγάζει τους ασβέστες, το Λιβάδι που βγάζει τα ξύλα και τις πατάτες, ψηλότερα το Τσιγγλιβέρι⁶ που βγάζει τα κάρβουνα, τα Ραβνά⁷ με τα κεράσια και τα φρούτα, τα Ντουπιά⁸...

Εξηκολούθει ακόμη ευχαριστημένος ο αγαθός τεχνίτης απαριθμών τα μέρη, τα οποία πολλάκις θα είχεν επισκεφθή, αλλ' εγώ καθ' ην στιγμήν διηρχόμεθα τα μέρη της Κασσάνδρας θαρρείς και ανετινάχθην από την βροντώδη φωνήν του καταδρομέως και κλέφτου Σταθά, ο οποίος απήντησεν εις το απέναντί του εχθρικόν πλοίον·

Εγώ είμαι ο Γιάννης του Σταθά

γαμπρός του Μπουκουβάλα!

 Χωρίον Αγία Παρασκευή εν Κασσάνδρα

 Λουτρά Λαγκαδά

Οικογένεια εν Χαλκιδική⁹

-----------------------------------------------------------------------------------------------

1. Ελευθερούπολη Καβάλας.

2. Στρατονίκη.

3. Επανωμή.

4. Πυλαία.

5. Ασβεστοχώρι.

6. Ζαγκλιβέρι.

7. Πετροκέρασα.
8. Δουμπιά.
9. Στο αρχείο του Ιδρύματος Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα της Θεσσαλονίκης, διασώζεται η ίδια φωτογραφία, με λεζάντα "Οικογενειακή αναμνηστική φωτογραφία πολυμελούς αγροτικής οικογένειας από τη Χαλκιδική. Όλοι είναι ντυμένοι με καθημερινή ενδυμασία της υπαίθρου".

"Οδοιπορικαί σημειώσεις Μακεδονίας, Ηπείρου" του Νικολάου Σχινά (1887)

Συγγραφέας: Νικόλαος Θ. Σχινάς
Τιτλος βιβλίου: "Οδοιπορικαί σημειώσεις Μακεδονίας, Ηπείρου", Τεύχος Γ' (Αθήνα 1887)

Πρόλογος

Συγγραφέας του παραπάνω βιβλίου είναι ο ταγματάρχης του μηχανικού Νικόλαος Σχινάς, ο οποίος "τη εντολή του επί των στρατιωτικών Υπουργού" περιόδευσε στην Μακεδονία και την Ήπειρο το 1886. Κατα την διάρκεια του "διερευνητικού" ταξιδιού του, κατέγραψε πολύτιμες πληροφορίες για τις περιοχές και τα χωριά από τα οποία πέρασε, όπως επίσης και το "οδικό" δίκτυο της κάθε περιοχής.

Παρακάτω παραθέτουμε μερικά γενικά στοιχεία που αναφέρονται για την Χαλκιδική, και στην συνέχεια πληροφορίες για την περιοχή γύρω από το χωριό Ρεσετνίκια, τον σημερινό μας Άγιο Πρόδρομο.

-------------------------------------------------------------------------------------

ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ

Η προς μεσημβρίαν του όρους Κίσσου ή Χορτιάτου και των δύο συνεχομένων λιμνών Κουτσούκ-Μπεσίκ Αγίου Βασιλείου, Λαγκαδά ή Λαγκαζά και Μπουγιούκ-Μπεσίκ ή Βόλβης και του εις την θάλασσαν τα ύδατα τούτων εκδίδοντος ποταμού Ρηχίου, εκτεινομένη χώρα αποτελεί την Χαλκιδικήν χερσόνησον. Η χερσόνησος αύτη βαίνουσα προς μεσημβρίαν και μεταξύ των κόλπων Θερμαίου ή Θεσσαλονίκης από δυσμών και Στρυμονικού, Κοντέσσας ή Ορφανού απ' ανατολών εκδίδει προς το Αιγαίον πέλαγος τας τρεις μικροτέρας χερσονήσους Παλλήνης ή Κασσάνδρας, Σιθωνίας ή Λογγού και Ακτής, Άθω ή Αγίου Όρους, μεταξύ των οποίων σχηματίζονται οι δύο κόλποι, ο Τορωναίος ή της Κασσάνδρας και ο Συγγιτικός ή του Αγίου Όρους.

Η χερσόνησος αύτη εκλήθη Χαλκιδική είτε εκ των εν αυτή πολλών εκ Χαλκίδος της Ευβοίας αποικιών είτε εκ των επ' αυτής μεταλλείων και ιδίως χαλκού.

Το βόρειον της χερσονήσου ταύτης τμήμα εκτός των προς μεσημβρίαν εκδιδομένων τριών χερσονήσων διαιρείται εις τ' ακόλουθα τμήματα:

1ον Της Καλαμαρίας, κατέχοντος το ΒΔ και την ανατολικήν παραλίαν του Θερμαίου κόλπου.
2ον Τα Χάσικα, κατέχοντος το μέσον και ον καθόλου αμιγές ξενικού πληθυσμού.
3ον Των Μαδεμοχωρίων, απαρτιζομένου εξ εννέα χωρίων, αντί των δώδεκα υφ' ων πρότερον απηρτίζετο και κατέχοντος το ανατολικόν μέχρι της δυτικής παραλίας του Στρυμονικού κόλπου.
4ον Του Αδραμέρι, απαρτιζομένου εκ δέκα και εξ χωρίων και κατέχοντος το ΒΔ μέρος της χερσονήσου.
5ον Το προς Μεσημβρίαν των λιμνών Κουτσούκ και Μπουγιούκ Μπεσίκ τμήμα της Παζαριάς.

Τα τμήματα ταύτα μετά των χερσονήσων Κασσάνδρας και Λογγού αποτελούντα το διαμέρισμα Κασσανδρείας διοικούνται από Καϊμακάμην έδραν έχοντος την κωμόπολιν Πολύγυρον, εν η και ο επίσκοπος Κασσανδρείας εδρεύει...

...Η χερσόνησος αύτη παράγει δημητριακούς και έλαιον, ων μικρά γίνεται εξαγωγή, οίνους καταναλισκομένους εν τω τόπω, μέλι και κουκούλια, καύσιμον ξυλείαν και ανθράκας εκ δε των δυτικών χωρίων ή Μαδεμοχωρίων και το Άγιον Όρος οικοδομήσιμον ξυλείαν και τέλος εις πλείστα χωρία αι γυναίκες κατεργάζονται μάλλινα υφάσματα ιδίως δε καλλίστους τάπητας (κελίμια) εις τα χωρία Πολύγυρον και Λιαρίγκοβι, ων τα νήματα τεχνηέντως και ανεξιτήλως βάφονται παρά των ιδίων γυναικών...

ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΑ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ

Οδός από Ζαγκλιβέρι εις Πολύγυρον

Ζαγκλιβέρι (Όρα σελ. 501). Η ετέρα οδός η από του χωρίου τούτου ομαλώς βαίνουσα και διερχομένη δια δάσους μωρέων και αμπελώνων παρέρχεται της αριστερόθεν αυτής σχηματιζομένης βρωμολίμνης (όρα σελ 501) και μετά 1/4 ώρ. του μικρού δεξιόθεν χωρίου Αδάμ, έχοντος περί τας 140 οικογενείας χριστιανικάς, εκκλησίαν, παντοπωλεία, βρύσεις, και από τούτου ανέρχεται μικράν ανωφέρειαν, μεθ' ην βαίνουσα ομαλώς επί κλιτύος (δεξιόθεν της οποίας υψούται βουνόν σύδενδρον, επί των κλιτύων του οποίου κείται το χριστιανικόν χωρίον Τουμπιά, έχον 139 οικογενείας, αριστερόθεν δε απότομος λίαν κατωφέρεια φέρουσα προς ρευματιάν), διέρχεται μετά τούτο ρεύμα, παρ' ο και πηγή ύδατος, κατόπιν δε ανέρχεται μικράν ανωφέρειαν, οπόθεν ομαλώς βαίνουσα διερχομένη δια σποράδην μελιών, φέρει εις το χωρίον Σανά, έχον 59 οικογενείας χριστιανών και οθωμανών, εκκλησίαν, φρέατα και μικρόν παντοπωλείον. Εξερχομένη του χωρίου η οδός παρέρχεται πηγής ύδατος και του εκκλησιδίου Προφήτου Ηλία, ανέρχεται μεγίστην ανωφέρειαν επί 1/2 ώραν, διερχομένη δια δάσους μεγάλων δρυών επί του βουνού Πτούνι (υψουμένου αριστερόθεν της οδού και πέραν τούτου υψούται το όρος Χολομώνδα), μεθ' ην ομαλώς βαίνει επί 1/4 ώρας δια κοντοκλάδων δρυών. Διασταυρουμένη δε μετά της από Θεσσαλονίκης εις Λιαρίγκοβι οδού, κατέρχεται ομαλώς, διερχομένη δια κοντοκλάδων και βαίνουσα επί γαιώδους εδάφους, φέρει εις το από του όρους Χολομώνδα κατερχόμενον ρεύμα Βατόνια.
Το ρεύμα Βατόνια πηγάζον από το χωρίον Λούκοβι διέρχεται πρώτον μεταξύ των χωρίων Βάβδου και Πολυγύρου και έπειτα μεταξύ των χωρίων Μαριανά, Μυριόφτου και Αγιομάμα, όπου πλάτανοι, δρυς και άλλα.
Διαβαίνουσα η οδός το άνω ρεύμα ανέρχεται ομαλώς και διερχομένη δια δάσους δρυών, πρίνων και άλλων, διαβαίνει έτερον ρεύμα. Παρερχομένη δε μικράς πηγής, καθίσταται δύσβατος και ούτω φέρει εις το χωρίον Καγιατζήκι κείμενον επί ράχης και έχον 33 οικογενείας χριστιανικάς, εκκλησίαν και βρύσεις. Εντεύθεν κατωφερής και λίαν δυσχερής οδός διερχομένη δια δάσους δρυών, φέρει μετά μικρόν εις ρεύμα. Από δε της διαβάσεως τούτου ανερχομένη βαίνει ομαλώς επί 1/4 ώρας, μεθ' ην κατέρχεται αύθις λίαν αποτόμως και διαβαίνει μετά 1/4 ώρας δεύτερον ρεύμα, Καβρόλακκος καλούμενον, έχον ύδωρ, μεθ' ο ανωφερώς επί 1/2 έτι ώραν και δι' αραιού δάσους δρυών βαίνουσα, φέρει επί ράχης, αφ' ης καταφανής γίνεται η κωμόπολις Πολύγυρος. Από δε της ράχης ομαλώς και επί κλιτύος βαίνουσα και διερχομένη δια δάσους πρίνων, φέρει μεθ' 1/2 έτι ώραν εις την κωμόπολιν...

Οδός από Θεσσαλονίκης εις Ιερισσόν (εν μέρει αμαξιτός.)

Δια των χωρίων Μαχαλά και Ισβόρου

Θεσσαλονίκη... Καπουτζίδες... Σέδες... Λουτρά [Ματζάρδες]... κοντά σε οθωμανικό χωριό [Τροχανλί-σήμ. Λακκιά]. Μετ' αυτό δε ομοίως βαίνουσα και διερχομένη δια μωρεώνος, εν τω μέσω του οποίου κείται πλατεία έχουσα μελίας (καραγάτσια), δι' ης και η οδός διέρχεται και παρερχομένη εκκλησιδίου κειμένου επί του δεξιόθεν λόφου, φέρει μετά 10' της ώρας από τούτου εις την κωμόπολιν Βασιλικά διαρρεομένην υπό ομωνύμου ποταμού, Ανθεμούντος υπό των αρχαίων καλουμένου όστις πηγάζων από του όρους Χορτιάτου και διατηρών το ύδωρ του το θέρος ρέει απ' ανατολών προς δυσμάς, διαρρέων την ομώνυμον εύφορον πεδιάδα, νυν της Καλαμαριάς και Γαλατσίστης, εκβάλλει εις τον Θερμαίον κόλπον αρκτικώς του ακρωτηρίου Καραμπουρνού. Η κωμόπολις οικείται υπό 400 οικογενειών, και έχει 3 εκκλησίας, 30 μαγαζεία, 5 χάνια, χωρούντα 250 κτήνη και έχοντα δωμάτια τινά. Παράγει δε δημητριακούς, ων εξαγωγή γίνεται, σίσαμον, βάμβακα, κτλ.
Εντεύθεν διακλαδούται αμαξιτός φέρουσα δια του χωρίου Βάβδου εις Πολύγυρον (όρα σ. 506).
Εκ Βασιλικών ομαλή οδός βαίνουσα δι' αδένδρου εδάφους (και αμαξιτός επί μικρόν μόνον) παρέρχεται της επί των αριστερόθεν κλιτύων και εντός δάσους κειμένης μονής της Αγίας Αναστασίας, εχούσης 20 μοναχούς, και των παρά τη οδώ και μικρόν αριστερόθεν κειμένων καλυβών της άνω μονής, πέριξ των οποίων ελαιόδενδρα, αγριαπιδέαι και άμπελοι υπάρχουσιν. Έναντι δε των άνω καλυβών, ήτοι δεξιόθεν και παρά τη οδώ υπάρχει θέσις καλουμένη εκ των επ' αυτής πλατάνων Πλατανούδια, εν η παραχειμάζουσι ποίμνια. Εντεύθεν η οδός παρερχομένη του μικρόν δεξιόθεν ρέοντος ρεύματος των Βασιλικών, εν ω υπάρχουσι πλάτανοι, και μακρυνομένη τούτου άρχεται ομαλώς ανερχομένη διαβαίνουσα μικρόν χειμαρρώδες ρεύμα, βαίνουσα εν αρχή μεν επί πετρώδους και δυσβάτου εδάφους και δια κοντοπρίνων, έπειτα δε επί γαιώδους, μεθ' ο διαβαίνει έτερον ρεύμα διατηρούν το ύδωρ του. Από τούτου εισέρχεται εις χαλικώδη και στενήν διάβασιν, ένεκεν των φρακτών, οίτινες δεν επιτρέπουσι την ανά δύο διάβασιν των φορτηγών, έχουσα εκατέρωθεν μωρέας και κήπους, δι' ων επί 10' της ώρας διερχομένη, φέρει ανερχομένη μικράν γαιώδη ανωφέρειαν, εις άλλο ρεύμα ξηρόν, μεθ' ο βαίνουσα επί πετρώδους και ομαλώς ανωφερούς εδάφους εισέρχεται εις την κωμόπολιν Γαλάτσιστα ή Γαλάτιστα κατάρρυτον και κειμένην επί των μεσημβρινών κλιτύων ομωνύμου όρους καλυπτομένου μόνον υπό κοντοκλάδων και έχουσαν 400 οικογενείας χριστιανικάς μετά πολλών καλών και λιθοκτίστων οικοδομών, 5 εκκλησίας, 60 καταστήματα και 3 χάνια. Εκ των σωζομένων υπογαίων υδραγωγείων και γεφυρών πιθανόν θεωρείται, ότι και εντεύθεν υδρεύετο το πάλαι η πόλις Θεσσαλονίκης. Οι πλείστοι των κατοίκων εισίν αγωγείς ή ανθρακείς πωλούντες άνθρακας εις Θεσσαλονίκην, άλλοι δε διατρέφουσι κουκούλια και καλλιεργούσι και τινάς αγρούς. Έκαστη οικογένεια έχει ανά δύο σχεδόν φορτηγά.
Εντεύθεν οδός ανωφερής  και λιθόστρωτος (καλδερίμι) βαίνουσα επί 1/2 ώραν δι' ελιγμών και διερχομένη δια κοντοκλάδων, φέρει εις οροπέδιον πετρώδες, αριστερόθεν του οποίου εισί τσαϊρια, εν οις και δρυς. Επ' αυτού βαίνουσα η οδός επί 1/4 ώρας, έπειτα δε κατωφερώς, μετ' έπειτα ομαλώς και τέλος μεθ' ετέραν κατωφέρειαν διαβαίνουσα ρεύμα, διατηρούν το ύδωρ του, φέρει εις το χωρίον Ρισιτνίκια ή Ρεσετνίκια [σημ. Άγιο Πρόδρομο] κείμενον επί ομαλού εδάφους και έχον 70 οικογενείας, 2 εκκλησίας [μάλλον μαζί με τον Αη-Γιώργη], 3 μαγαζεία και 2 χάνια. Οι κάτοικοι τ' αυτά των του άνω χωρίου μετέρχονται επαγγέλματα [τα ίδια με τους Γαλατσάνους] και υδρεύονται εκ του προ του χωρίου ρεύματος.
Εντεύθεν ομαλή μεν αλλά πετρώδης οδός παρερχομένη μετά 5' της ώρας των μικρόν δεξιόθεν κειμένων υδρομύλων και του αριστερόθεν και εν μέσω δένδρων εκκλησιδίου του Αγ. Γεωργίου, προχωρεί μικρόν έτι (οπόθεν διακλαδούται προς Μ οδός άγουσα εις το χωρίον Πολύγυρον) και ομαλώς κατερχομένη διαβαίνει ρεύμα, εν ω υπάρχουσι διάφορα δένδρα και πλάτανοι. Από τούτου η οδός εισερχομένη εις κλεισώρειαν πετρώδη έχουσαν μικρά δενδρα και ομαλώς ανερχομένη επί 1/2 ώραν και πλέον, φέρει εις τον ζυγόν (κορυφογραμμήν), εφ' ου υπάρχουσι δρυς. Εκ τούτου η οδός ομαλώς ανερχομένη έπειτα δε επί μικρόν κατερχομένη βαίνει ομαλώς, διερχομένη μέχρι του επομένου χωρίου δια δάσους και παρερχομένη καλυβών τινών γεωργών και τινός οικίσκου κειμένου 1/2 ώραν δεξιόθεν, φέρει εις την κορυφήν του όρους Χολομώνδα...

Ταξίδι στο Άγιον Όρος (1858)

Συγγραφέας: M. Edouard Charton

Περιηγητής: M. A. Proust (1858)
Τιτλος βιβλίου: Le tours du monde, Nouveau journal de voyages (Παρίσι 1860)
Γλώσσα: Γαλλικά
Μετάφραση: Γιάννης Δ. Σαράφης

Πρόλογος

Το παρακάτω κείμενο προέρχεται από το γαλλικό ταξιδιωτικό περιοδικό "Le tours du monde". Ο συγγραφέας περιγράφει το ταξίδι του από τη Θεσσαλονίκη μέχρι το Άγιον Όρος. Από το κείμενο αυτό, παραλείπεται ένα κομμάτι που αφορά τα τζαμιά της Θεσσαλονίκης, όπως και η εκτενής περιγραφή των Ι. Μονών του Αγίου Όρους, τις οποίες πάρα πολλοί περιηγητές έχουν τόσο γλαφυρά περιγράψει. Ουσιαστικά παρατίθεται εκείνο το κομμάτι που αφορά το εσωτερικό της Χαλκιδικής. Καλή ανάγνωση!

-------------------------------------------------------------------------------------

ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟ ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ

ΤΟΥ M. A. PROUST.
1858 - ΑΔΗΜΟΣΙΕΥΤΟ

Θεσσαλονίκη. - Εβραίοι, Έλληνες και Βούλγαροι. -

Τα τζαμιά. - Ο Αλβανός Ραμπότας.

Στο τέλος της χερσονήσου της Χαλκιδικής, μεταξύ του [κόλπου του] Ορφανού και του ακρωτηρίου του Felice[;], υψώνεται πάνω από την θάλασσα ένα βουνό, γνωστό στους αρχαίους με το όνομα Άθως, το οποίο [σήμερα] ονομάζεται Ἁγιονορος ή Monte-Santo, λόγω του ότι ο πληθυσμός του αποτελείται αποκλειστικά από μοναχούς. Οι μοναχοί, στα χρόνια των βυζαντινών αυτοκρατόρων, βοήθησαν  στην διάδοση των γραμμάτων και των τεχνών, τα οποία προετοίμασαν την Αναγέννηση, και εξακολουθούν ακόμη και σήμερα να διαθέτουν πλούσιες βιβλιοθήκες και ένα σχολείο ζωγραφικής.

Είχα σχεδιάσει, κατά τη διάρκεια της παραμονής μου στην Ελλάδα, να επισκεφθώ τα μοναστήρια τους, και, στις 9 Μαΐου 1858, αφού μου είχαν παρασχεθεί πατριαρχικές επιστολές στην Κων/πολη, χωρίς τις οποίες υπήρχε ο κίνδυνος να μη με δεχθούν οι μοναχοί, έφυγα από το Πέραν μαζί με τον φίλο μου Schranz και έναν διερμηνέα ονόματι Βούλγαρης. Ο Schranz θα με βοηθούσε να αναπαράγουμε τα έργα ζωγραφικής φωτογραφίζοντάς τα· ο Βούλγαρης ήταν επιφορτισμένος με τη γλώσσα και την μαγειρική. Το σχέδιό μας ήταν να φτάσουμε στη Θεσσαλονίκη, κι από κει να προσεγγίσουμε τον Άθωνα δια ξηράς.

Στις 10 του μηνός μπήκαμε στον Θερμαϊκό κόλπο, και την επομένη φτάσαμε στο σημείο του Καραμπουρνού.

Πίσω από αυτό το σημείο, στο τέλος ενός μεγάλου ήσυχου - όπως μία λίμνη - κόλπου, η Θεσσαλονίκη, η οποία περιβάλλεται από μία αλυσίδα αμυντικών τειχών, αμφιθεατρικά χτισμένη στις άγονες πλαγιές του Χορτιάτη. Αυτή η πόλη, έχοντας χάσει κάτι από το μεγαλείο της, έχει έναν παράξενο αέρα παρωχημένης ματαιοδοξίας· τα παλαιά σπίτια της, γεμάτα ρωγμές και ξανασοβατισμένα, φαίνεται να κοιτάζουν αυτάρεσκα την αντανάκλαση της εικόνας τους στη θάλασσα· κι έχει ξεπέσει πολύ, γιατί εκτός από κάποιους παλιούς αυλικούς που έρχονται σε τακτική βάση προς αναζήτηση μεταξιού από τις Σέρρες και καπνού από τα Γιαννιτσά, ο κόλπος είναι άδειος. Πουθενά αλλού δεν επαληθεύεται καλύτερα η ελληνική παροιμία που λέει: “Όπου πατήσει το πόδι του ο Οθωμανός, το έδαφος γίνεται άγονο”. Διακρίνει κανείς ότι δεν υπάρχει πρόοδος, βλέποντας τις λίμνες των στάσιμων υδάτων και τον αέρα που αναδύει την μυρωδιά του σάπιου. Επίσης, κατά τη διάρκεια του καύσωνα του καλοκαιριού, πολλοί από τους κατοίκους, εγκαταλείπουν την ζέστη και αποσύρονται στα δυτικά [ανατολικά;] της πόλης, σε ένα προάστειο που ονομάζεται Καλαμαριά (καλή+μεριά). Από αυτή την μεριά, πράγματι, οι όμορφες συστάδες από πλατάνια, ομαδοποιούνται ανάλογα με την κλίση του εδάφους, επιτρέποντας στο Βαρδάρη να φέρει μια ζωοποιό ανάσα, και τα λεπτά κυπαρίσσια που υψώνονται κρύβοντας τα νεκροταφεία, μαρτυρούν σαφέστατα ότι σε αυτό το σημείο δεσπόζει ο θάνατος.

Η πόλη χωρίζεται στα δύο από ένα δρόμο που εκτείνεται από ανατολικά προς τα δυτικά, παράλληλα με τη θάλασσα. Αυτή η οδός είναι μεγάλη, ίσια, καλυμμένη από τις τέντες των καταστημάτων, και τερματίζει σε κάθε άκρο της με μια θριαμβευτική αψίδα. Αυτή είναι το ζωηρό κομμάτι, η πιο ζωντανή περιοχή της πόλης· πέρα από εδώ επικρατεί απόλυτη σιωπή, οι δρόμοι είναι έρημοι, στενοί και απόκρημνοι, χαραγμένοι μέσα στο βράχο. Δεν μπορούμε να εξηγήσουμε αυτή την προτίμηση για την κάτω πόλη, παρά μόνο λόγω της δυσκολίας προσέγγισης των υψηλότερων περιοχών· λόγω της φυσικής κλίσης της πόλης, οι ακαθαρσίες που προκαλούνται, αποτελούν πραγματική διαρροή, καθιστώντας αυτό το μεγάλο παζάρι και τον δρόμο που είναι κοντά σε ότι πιο βρώμικο υπάρχει, πόσο μάλλον τους ανθρώπους που βρίσκονται πίσω από αυτό. Αυτός ο πληθυσμός, σε ένα μεγάλο βαθμό, αποτελείται από Εβραίους. «Ο μεγάλος αριθμός των Εβραίων, δήλωσε αφελώς ο Χατζη-Κάλφας, είναι ένα σημαντικό κομμάτι της πόλης, αλλά το κέρδος που αποκομίζουν από τις επιχειρήσεις τους, οφείλεται στα στραβά μάτια που κάνουν οι αληθινοί πιστοί [μουσουλμάνοι]».

Ανάμεσα στους Έλληνες και τους Βουλγάρους, συνοδευόμενοι από ένα μαύρο κοστούμι όπως αυτά του πένθους, αναγνωρίζουμε τους Εβραίους από την κόμη τους, η οποία είναι καλυμμένη από ένα σαρίκι, γύρω από το οποίο είναι τυλιγμένο ένα βαμβακερό μαντήλι, από το στολισμένο με γούνα σακάκι τους και από την ιδιαίτερα έντονη μύτη, που έχουν διατηρήσει σε όλα τα γεωγραφικά πλάτη. Οι γυναίκες τους φορούν μία στολή που θυμίζει αυτήν των γυναικών της Διοίκησης: ένα διάδημα από χαρτόνι, επικαλυμμένο με μέταλλο, το οποίο σφίγγει μέχρι κάτω από το σαγόνι με ένα ελαφρύ πέπλο, καλύπτοντας εντελώς τα μαλλιά τους, αναδεικνύοντας τα μάγουλα και τονίζοντας την ωχρότητα του προσώπου τους. Ένα μάλλινο φόρεμα, πλαισιωμένο από δαντέλα, στερεώνεται κάτω από το στήθος με μία χρυσοκέντητη ζώνη, σκιαγραφώντας τις καμπύλες και αποκαλύπτοντας τα πόδια τους, τα οποία είναι υπενδεδυμένα με παντόφλες ή δεμένες μπότες.

Υπόκεινται στην περιφρόνηση όλων, ανδρών και γυναικών, οι οποίοι δίνουν την εντύπωση ότι ανησυχούν για τυχόν διώξεις εις βάρους τους.

Ήμασταν πολύ τυχεροί που φτάσαμε στην Θεσσαλονίκη την ημέρα που οι βοσκοί κατεβαίνουν από το βουνό για την μίσθωση για συγκεκριμένο χρόνο [προφανώς κισλάδων] για την παραγωγή τους: το παζάρι ήταν γεμάτο. Επωφεληθήκαμε από το συνωστισμό του πλήθους για να ξεφορτωθούμε δύο Αγγλικανούς υπουργούς - με τους οποίους από το σκάφος ακόμη, είχαμε έντονες θρησκευτικές συζητήσεις, πολύ λεπτές κατά την κρίση μας – και αρχίσαμε να ψάχνουμε για τζαμιά…

[Παραλείπεται περιγραφή των τζαμιών της πόλης, των αψίδων και του αρχαίου ιπποδρόμου.

...Από την άφιξή μας στη Θεσσαλονίκη, ακούγαμε για τα κατορθώματα ενός αλβανού ληστή, του επονομαζόμενου Ραμπότα, που λυμαίνονταν τη Χαλκιδική. Τα κατορθώματα της δράσης του, που εξιστορούνταν στα καφενεία, δεν ήταν και τόσο καθησυχαστικά· ωστόσο υπήρχε ομοφωνία στο ότι αυτός ήταν ένας τίμιος άνθρωπος. Αυτός ο χαρακτηρισμός ως ενός έντιμου ανθρώπου, σε συνδυασμό με εκείνον του ληστή, ηχεί στα αυτιά μας πολύ παράξενα. Στην Τουρκία, αυτός ο συνδυασμός των επιθέτων θεωρείται φυσικός και ισχύει στην πραγματικότητα. Θα πρέπει να γνωρίζετε ότι ο ραγιάς για τους Οθωμανούς, είναι ότι για τους Σπαρτιάτες οι είλωτες. Ωστόσο ο ραγιάς, ο οποίος δεν μπορεί να αντέξει το βάρος των φόρων, ή την απαγωγή της κόρης ή της γυναίκας του, ή κάποια άλλη παρόμοια ζημιά, αποσύρεται στα βουνά για να αποφύγει την καταπίεση. Ως εδώ, αυτός ο άνθρωπος είναι απολύτως έντιμος· αλλά κάποιες φορές, εξ ανάγκης, δεν είναι δυνατόν να ζει σ’έναν άγονο βράχο όλο τον καιρό· τότε λεηλατεί καραβάνια, ζητάει λύτρα από τα χωριά, και θέτει σε κίνδυνο την ακεραιότητά του και πολλών άλλων, κατατάσσοντάς τον φυσικά στην κατηγορία των ληστών. Αυτοί είναι οι κλέφτες που οδήγησαν την Ελλάδα στην επανάσταση την πρώτη φορά, και κατά πάσα πιθανότητα θα βοηθήσουν και σε μία δεύτερη. Εντωμεταξύ, είναι φρόνιμο να φυλάγεσαι όταν ταξιδεύεις· ο πασάς μας παραχώρησε από την προσωπική του φρουρά, για να μας συνοδεύουν, δύο ζαπτιέδες,  ή μπασιμπουζούκους, και η Υψηλή Πύλη δύο οπλισμένους άντρες για να προστατεύουν τα άλογά τους. Η αναχώρησή μας ορίστηκε για τις 14 Μαΐου. Ένας έμπορος από την Χίο, που πήγαινε στο Άγιον Όρος για δουλειές, ζήτησε την άδεια να ταξιδέψει μαζί μας. Πήρε την άδεια, αλλά εξαιτίας της έλλειψης αλόγου, υποχρεωθήκαμε να αρνηθούμε το ίδιο και σε έναν μοναχό, ο οποίος μόλις είχε επιστρέψει από το Σινά και ήθελε να επιστρέψει στη Θηβαΐδα του. Είναι λυπηρό, γιατί ο π. Γεδεών ήταν η προσωποποίηση του μοναχού για τον οποίο έχει γραφεί: ο ανάξιος, και ανωφελής ιερομόναχος, ο ανυπόδητος και ρακενδύτης και αλόγων αλογώτερος, και δεν είχε μελετήσει σίγουρα τα λόγια του αγίου Αμβροσίου: «Η ευκρίνεια του προσώπου σας, τα χέρια σας και τα ρούχα σας είναι ένα σημάδι της καθαρότητας της καρδιάς σας και της αθωότητας της ζωής σας.»

Η προετοιμασία της αναχώρησης. — Βασιλικά. — Γαλάτιστα. — Νετζέ-σαλάρ. — Ο Άθως – Άγιος Νικόλαος. — Ο π. Γεδεών

Ο Jean Belon, du Mans, στο βιβλίο του Des singularités, αναφέρει ότι «οι Τούρκοι είναι οι καλύτεροι στο φόρτωμα και στο ξεφόρτωμα των αποσκευών από οποιονδήποτε άλλον στον κόσμο». Οι Τούρκοι της Θεσσαλονίκης έχουν θέσει σε κίνδυνο αυτή τους τη φήμη· κι αυτό γιατί με τη «βιασύνη» που επέδειξαν κατά την φόρτωση των αποσκευών στα άλογα, χάσαμε δύο ολόκληρες ώρες, και η ζέστη ήταν κατάφωρη μέχρι να αρχίσουμε να κινούμαστε.

Οι δύο επικεφαλής ζαπτιέδες έδωσαν το σύνθημα. Η ενδυμασία των μπασιμπουζούκων ποικίλει ανάλογα με τα γούστα του καθενός. Οι εν λόγω φορούν το μπορντό αλβανικό πανωφόρι με τα τονισμένα με μαύρο κεντήματα: και μια αρμαθιά όλων των ειδών των όπλων φορτωμένη στις ζώνες τους. Τα όπλα αποτελούν πολυτέλεια των Αλβανών, και η ματαιοδοξία τους σε αυτό το θέμα δεν περιορίζεται από τα οικονομικά μέσα τους, αλλά το όριο αυτό καθορίζεται σε διαφορετικό βαθμό από τον καθένα, ανάλογα με την ικανότητά του στη λεηλασία. Πολλές ευχές, καλή ώρα, καλή ημέρα, augourler ola (οι οιωνοί είναι καλοί), κι ήμασταν αντιμέτωποι με τους περίεργους, που ο θόρυβος της συνοδείας των προσκυνητών τους είχε φέρει στα όριά τους.

Μετά από τρεις ώρες επίπονου βαδίσματος πάνω στην άμμο, κάτω από έναν φλεγόμενο ήλιο, φτάσαμε στο Καραβάν-Σαράι των Βασιλικών. Τα Βασιλικά είναι ένα μικρό χωριό των δέκα ή δώδεκα σπιτιών το πολύ, που βρίσκονται επάνω στα ερείπια που έκανε το 1821 ο Αχμέτ μπέης. Μερικές ελληνικές οικογένειες ζουν εκεί. Το έδαφος είναι πλούσιο, εύφορο, κατάφυτο από αμπέλια και συκιές, καθώς το νερό έρχεται σε αφθονία από το βουνό.

Μέσα σε αυτή την πράσινη όαση, μια ομάδα γυναικών κάθεται δίπλα σε έναν αραμπά. Αναζητούσαμε την μαντική τους πρόβλεψη κάτω από το διαφανές πέπλο τους, αλλά, στη θέα των Αλβανών απομακρύνθηκαν, δείχνοντας σεβασμό στους υπαλλήλους της τουρκικής Αρχής.

Αλβανίδες μπροστά από έναν αραμπά, στα Βασιλικά. - Σχέδιο του Villevieille σύμφωνα με τον κ. A. Proust.

Καθώς ξεμακραίνουμε από τη θάλασσα, τα σπίτια σπανίζουν, η μυρτιά φυτρώνει ελεύθερα σε αυτό το εύφορο έδαφος που περιφρονεί το άροτρο, και μόνο στη Γαλάτιστα ξανασυναντήσαμε τη γεωργία και ο συνοδός μας αναφώνησε: η Γαλάτιστα βρίσκεται δίπλα από το βουνό Δύσωρον, στο κάτω μέρος ενός γιγάντιου ξέφωτου. Τα σπίτια της, διάσπαρτα στο βράχο, συμπληρώνονται από έναν μεγάλο πύργο ο οποίος προβάλει τη σκιά του στην κοιλάδα  δυναμικά, δίνοντας την εντύπωση μιας μικρής πόλης...

...Την επόμενη μέρα, όταν φύγαμε, η ομίχλη εξακολουθούσε να τυλίγει το βουνό, αλλά ο ήλιος σκόπευε να γίνει σύντομα ισχυρός όπως και πριν, και σταματήσαμε στο μέρος το ονομαζόμενο Νετζεσαλάρ για να πάρουμε ένα φλιτζάνι ελαφρύ καφέ, απ’ αυτούς που ξέρουν να φτιάχνουν πολύ καλά στην Ανατολή, ακόμη και στην πιο φτωχή καλύβα. Σερβιριστήκαμε από μία, μάλλον άσχημη, μεγάλη κοπέλα, αλλά μέσα στην πιο όμορφη καφετιέρα του κόσμου, ένα πραγματικό θαύμα της αγγειοπλαστικής, που θύμιζε τον αρχαίο ελληνικό ωοειδή τύπο.

Από το Νετζεσαλάρ το μονοπάτι εξακολουθεί να είναι ανηφορικό, και διαπιστώσαμε ότι στην αντίθετη από τη βλάστηση κατεύθυνση - η οποία αραιώνει και συρρικνώνεται σταδιακά, καθώς προσεγγίζει τις ψηλές κορυφές – οι άντρες έχουν μεγαλύτερους ώμους, δείχνουν πιο περήφανοι και έχουν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, η τυραννία αδρανεί και συχνά μειώνεται λίγο στους ορεινούς πρόποδες. Αλλά καθώς δεν υπάρχει κανόνας χωρίς εξαίρεση, δεν είχαμε διανύσει ένα χιλιόμετρο, και το πρώτο μέρος των παρατηρήσεών μας αποδείχθηκε απ’ όλες τις απόψεις ανακριβές, εισερχόμενοι κάτω από μια συστάδα δέντρων, όπως είχαμε έως τώρα δει σε οποιαδήποτε κοιλάδα. Δύσκολα θα μπορούσε να περιγράψει κανείς αυτούς του τερατώδεις κολοσσούς να περιπλέκονται μεταξύ τους σαν φίδια από το κεφάλι της Μέδουσας. Ορισμένα έχουν συσταθεί δεξιά, μαζί σαν ένα ενιαίο σύνολο, δραπετεύοντας από τους αριστερούς γείτονές του· τα υπόλοιπα, λιγότερο τυχερά, κατευθύνονται από τα πιο ισχυρά, έχοντας περιοριστεί συνεστραμμένα σε μικρά κλαδιά, με τεράστια φουσκωμένα άκρα, και το εκρηκτικό σφρίγος άνοιξε διάπλατα στις πλευρές τους μεγάλους κρατήρες ή γυμνούς άμορφους όγκους. Μέσα σε αυτή την ταραγμένη βλάστηση, όπως και σε ένα θερμοκήπιο, το ροδόδεντρο ανθίζει μωβ, τα μούρα και οι αμαρυλλίδες κόκκινες.

Στο τέλος αυτής της ξύλινης θύελλας, μας περιμένει ένα από αυτά τα θεάματα που παραμένουν για πάντα ακλόνητα. Ο Άθωνας, σαν Σφίγγα γονατίζει μέσα στη θάλασσα και ο ορίζοντας απλώνεται σε όλο το μήκος του, μέχρι τον οποίο πολλές κοιλάδες διαδέχονται τα αυλάκια οργωμένων πεδιάδων· στα δεξιά, ανακαλύπτουμε όλη τη χερσόνησο της Παλλήνης και στα αριστερά, ο Ορφανός μετά από έναν στρογγυλό κόλπο: ακόμη πιο μακρυά, τα πάντα ήταν λουσμένα από ένα διαφανές στρώμα φωτός. Στη συνέχεια, πιο μακριά από εκεί, διακρίναμε σε κάθε βήμα ίχνη από την πυρκαγιά του 1821. Οι Τούρκοι εφαρμόζοντας τα καταστροφικά λόγια του Μαχμούτ: «Δια πυρός και σιδήρου, σκλαβιά» κατέστρεψαν τα πάντα στον Πολύγερο (αρχαία Όλύνθο).

Το βράδυ, στις 9 η ώρα, διασχίσαμε το ποτάμι του Ντουτλίτσαϊ (του μαύρου βατόμουρου), όπου ένας παπάς που περνούσε δίπλα από εμάς, μας προέτρεψε να πάμε νοτιοανατολικά, όπου θα βρίσκαμε την παραλία του Γοματίου, και ότι από εκεί θα βρίσκαμε το χωριό του Αγίου Νικολάου, όπου θα μπορούσαμε να περάσουμε τη νύχτα. Τα μεσάνυχτα φτάσαμε στο εν λόγω χωριό, αλλά εκεί προέκυψε ένα αναπάντεχο πρόβλημα· τα σπίτια ήταν γεμάτα από μεταξοσκώληκες. Απομακρυνθήκαμε αρκετά από αυτά τα δύο σωμάτια των ενοχλητικών πελατών, αλλά ξεχάσαμε να εκδιώξουμε τους ψύλλους, τους κοριούς, τις ψείρες και τα κουνούπια, τα οποία φρόντισαν να μας μείνουν αξέχαστα, προσκαλώντας μας σε μια σπάνια γι’ αυτούς γιορτή! Εκείνη τη στιγμή κατάλαβα, όπως έλεγε ο φίλος μου C… για την απόσταση μεταξύ των δύο λέξεων: Ταξίδι.... διαπίστευση; αλλά κάθε φράση έχει και το τίμημά της, και εφόσον δεν μπορούσαμε να κοιμηθούμε μέσα στους μεταξοσκώληκες, είχαμε ελεύθερο χρόνο να θαυμάσουμε με τις πρώτες ακτίνες του ήλιου, τα κουκούλια που ήταν αποθηκευμένα στα ράφια σαν μικρές φολίδες χρυσού.

Μία μικρή βάρκα, η οποία φόρτωνε ξύλα εκεί κοντά, στη Βορβορού, προσφέρθηκε να μας μεταφέρει στον κόλπο του Αγίου Όρους. Περιμέναμε στη σκιά ενός πλατάνου, μέχρι οι άνεμοι να γίνουν ευνοϊκοί, όταν είδαμε τον π. Γεδεών να έρχεται λαχανιασμένος ασθμαίνοντας, στάζοντας και με πρησμένα τα πόδια. Είχε έρθει από τη Θεσσαλονίκη με τα πόδια, κατά μήκος της ακτής. Βασικά, ο π. Γεδεών ήταν δείγμα ενός πολύ καλού ανθρώπου, παρά τη βρωμιά και τη ρυπαρότητά του, γεγονός πως μάλλον αυτό αποτελούσε αρετή. Ο Άγιος Βασίλειος δεν είχε πει ο ίδιος: «Είθε η ταπεινοφροσύνη του μοναχού να φαίνεται σε όλο το παρουσιαστικό του, να έχει την κεφαλή ατημέλητη, τα ιμάτια βρώμικα και παραμελημένα». Μας έδωσε πολλές πληροφορίες για τη Θηβαΐδα του, μας είπε καταρχήν ότι έζησε πολλά χρόνια, συμφώνως με τη διαπίστωση του Αιλιανού, ότι οι κάτοικοι του Αγίου Όρους καλούνται Μακρόβιοι, ότι ζούσε εκεί στη μέση του βουνού, σε ένα χωριό που κατοικείται από μοναχούς, τις Καρυές, του Καρά[;], και ότι εκτός από τα είκοσι μοναστήρια που παρατάσσονται στο βουνό, υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός από σκήτες, ερημητήρια και κελιά, και σε όλα αυτά περίπου 950 εκκλησίες και παρεκκλήσια· προσέθεσε ότι οι μοναχοί, που ονομάζονται καλόγεροι (καλοί γέροι), δεν ξεπερνούν τις τρεις με έξι χιλιάδες στα πρώτα [μοναστήρια], αλλά υπήρχαν και αδελφοί ερημίτες και κοσμικοί, και τέλος, ότι το ταξίδι είναι υπέροχο, ότι παρέχεται πολύ καλή φιλοξενία από το συμβούλιο των Καρυών, υπό τον όρο όμως να μην έχει κανείς μαζί του ούτε γυναίκα, ούτε σκύλο, ούτε γάτα, ούτε κανένα θηλυκό ζώο, κι ότι αυτό είναι απαράβατος κανόνας.

Η ιστορία του πατέρα Γεδεών διακόπηκε από επικλήσεις προς την Παναγία, η οποία, όπως ανέφερε, είχε ονομάσει το Άγιο Όρος «γη της επιλογής της» [περιβόλι της Παναγίας].

[Παραλείπεται εκτενής περιγραφή των Μονών του Αγ. Όρους]