Γράμμα του Ιωάννη του Μανώλη στην Ι.Μ. Σιμωνόπετρας

Εισαγωγή

Το συγκεκριμένο γράμμα βρίσκεται στην Ι.Μ. Σιμωνόπετρας του Αγίου Όρους. Φωτογραφία του πρωτότυπου γράμματος μπορεί κανείς να βρει στην σελίδα Athos Memory. Η επιστολή συντάχθηκε στις 10 Ιουνίου 1858 από τον αντιπρόσωπο της Ι.Μ. Σιμωνόπετρας στα Ρεσετνίκια (Άγιο Πρόδρομο) Ιωάννη του Μανώλη. Ο αντιπρόσωπος ζητεί από τον Ηγούμενο Σεραφείμ να στείλει γράμμα στη μονή Φιλοθέου, για να λάβει άδεια να ξυλεύσει μια καρυδιά και να φτιάξει και να στείλει σανίδια.

Το επώνυμο του προέδρου δεν είναι γνωστό, γιατί όπως προείπαμε επί τουρκοκρατίας στα έγγραφα δεν αναγράφονταν ποτέ τα επίθετα. Πιθανόν να ήταν της οικογενείας Βατζόλα ή της οικογενείας Παπαμανώλη, μια και τα στοιχεία που μας δίδονται (Ιωάννης του Μανώλη) συνηγορούν σε αυτό.

Επίσης συμπεραίνουμε ότι η Ι.Μ. Φιλοθέου διατηρούσε έκταση ή τουλάχιστον καρυδιές στα Ρεσετνίκια κατά την περίοδο εκείνη, κάτι που χρήζει περαιτέρω διερεύνησης. Το έγγραφο έχει ως εξής:

Εξώφυλλο

Ελήφθη τη 20 Ιουν. τω [γερότη] από ρεσετνίκια δια τα καρυδοσάνυδα

Τω Πανοσιωτάτω Αγίω Καθ’ηγούμενω Σεραφείμ τω Ιερώ Κοινοβίω της Σιμόπετρας

Προσκυνητώς
Εις Άγιον Όρος

Εσώφυλλο

Δουλικώς προσκυνώ

Και μετά την δουλικήν σου προσκύνησιν έρχομαι πρότον να ερευνίσω την ευχήν σας [αγίων] και επομένως και εγώ [;] τη θεία χάριτι και δι’ ευχών σας αγίων. Άχρι της ώρας [;] προστούτης δε σας ιδοποιώ ότι με μεγάλην χαράν έλαβα το ευχόδοτόν σας γράμμα και καλώς ενέγνωσα αύτο και εχάριν τα μέγιστα δια την υγείαν σας, ίδον παρακαλών να με γράφεται δια καρίτικαν σανίδια να σας φροντίσω καθώς ευσευός θέλω φροντίση αυτώ αλλά γνωρίσεται ότι αι καριδιαί όπου θα ευγούν τα σανίδια για τον ιρημένον νερόμυλον [;] φιλοθεϊτικον και να λάβεται του κόπου να στίλεται με γράμμα φιλοθεϊτικον δια άδια της καριδιάς και αν έρθη κανένας καλόγιρος φιλοθεϊτης καθώς με γράφεται να τον στείλετε εδώ με εμένα και εγώ τον πέρνω και πιγένω μόνος μου εκεί. Και να με γράψεται το φάρδος των σανίδιων το χόντρος καθώς τα θέλεται να βγάλω ταύτα και [;].

Τη 10 Ιουν. 1858

ο δούλος σας Ιωάνης Μανόλι
αντιπρόσωπος στα ρεσετνίκια

Δημοτικό σχολείο Αγίου Προδρόμου (17/12/1956)

Τότε που το Δημοτικό Σχολείο του χωριού λειτουργούσε και γέμιζε το προαύλιο με παιδικές φωνές. Στην εικόνα 32 μαθητές του σχολείου. Τα κορίτσια πρέπει να φωτογραφήθηκαν χωριστά.

(Αρχείο Δημητρίου Ι. Σαράφη)

Πατήστε επάνω στην φωτογραφία για μεγέθυνση.

Οργανοπαίκτες στον Άγιο Πρόδρομο

Αφηγήτρια: Μαρία Ι. Σαράφη
Καταγραφή: Γιάννης Δ. Σαράφης
Τόπος: Άγιος Πρόδρομος
Ημερομηνία: 16/11/2004

- Τα Χριστούγεννα γινόταν τίποτα, έρχονταν όργανα, ή μετά τη Πρωτοχρονιά; Τα Φώτα;

- Τα Φώτα γυρνούσαν οι Φουταροί. Θ'μάμι κρέατα τ'ς έδιναν από τα γ'ρούνια. Λουκάν'κα...

- Παλιά λέει τα 'τρωγαν στη πλατεία... μαζεύονταν και γλεντούσαν.

- Ναι, τα 'τρωγαν.

- Την επόμενη μέρα όμως.

- Τ'ν επόμιν' μέρα κι έκαναν κι γλέντ'.

- Η πλατεία πού ήταν;

- Δίπλα απού 'κει απ' τ'ς θείας Μουρφίας¹ του σπίτ', ικεί πο' 'χ' μια ασκαμνιά. Έστηναν χουρό.

- Και όργανα από πού έρχονταν;

- Είχι ικεί στου χουριό, ένας μπάρμπας Γιάνν'ς Σαμαράς², κι ένας άλλους Σπανός³, έπαιζι βιουλί.

- Και οι δυο βιολί έπαιζαν;

- Όχι, η μπάρμπας η Σαμαράς έπαιζι λαούτου.

- Και είχαν κομπανία;

- Είχαν κουμπανία, είχαν...

- Και τι χαβάδες έπαιζαν;

- Συρτά, χασάπ'κα.

- Είχε κόσμο, χόρευε;

- Ναι, μαζεύουνταν.

- Και ποιος τραγουδούσε;

- Η μπάρμπας η Σαμαράς.

-Κανέναν άλλο οργανοπαίκτη είχε στο χωριό;

-Ήταν κι ένας Αχτινάς, Αχτινούδ'ς, έπιζι γκάιντα θαρρώ.

1. Ευμορφία Ι. Σαράφη, σύζυγος Σταύρου Σταυρούδη.

2. Ιωάννης Χ. Σαμαράς.

3. Ζαχαρίας Χρ. Σπανός, κουνιάδος του πρώτου.

Επισημάνσεις

Γενικά είμαι οπαδός της ελευθεροτυπίας και θεωρώ ότι ο καθένας πρέπει να μπορεί να δεχθεί κριτική. Όταν όμως αυτή η κριτική ξεπερνάει κάποια όρια, σε σημείο να καταντάει χλευασμός, ειρωνία κτλ. χάνει την αξία της.

Καταρχήν θέλω να ξεκαθαρίσω ότι δεν είμαι ερευνητής, δεν έχω "σπουδάσει" το αντικείμενο όπως άλλοι, απλά δημιούργησα το blog θεωρώντας ότι όσα έχω βρει για τον Άγιο Πρόδρομο πρέπει να τα μοιραστώ με τους συγχωριανούς μου, και με οποιονδήποτε ενδιαφέρεται για τον τόπο μας και την περιοχή μας. Σε μερικές αναρτήσεις μπορεί να έχω και λάθη, μπορεί να έχω και παραλείψεις, προσπαθώ όμως. Και νομίζω η προσπάθεια είναι που μετράει. Το πιο εύκολο θα ήταν να έμπαινα σε άλλα blogs και να σχολίαζα ειρωνικά και με χλευασμό όσα δεν μου αρέσουν. Αλλά δεν είμαι τέτοιος άνθρωπος. Δυστυχώς ή ευτυχώς έτσι μ' ανάθρεψαν οι γονείς μου.

Όσον αφορά το copyright, από σήμερα διορθώνω και απαλείφω από το blog δημοσιεύματα που τυχόν υπόκεινται σε πνευματικά δικαιώματα, όσο και αν θεωρώ ότι στην συγκεκριμένη περίπτωση δεν έχει γίνει χρήση των δημοσιευμάτων για ίδιο όφελος (αναγνωρισιμότητα, κέρδος κτλ.), κάθε άλλο μάλιστα.

Από σήμερα και στο εξής κακοπροαίρετα (όχι αρνητικά) και ανώνυμα σχόλια δεν θα δημοσιεύονται καθόλου.

Φιλικά,

Γιάννης Σαράφης

Η υπεραιωνόβιος Αγιοπροδρομίτισσα

Εφημερίδα: Μακεδονία
Τεύχος: 15213
Ημερομηνία: 29 Οκτωβρίου 1957

ΕΖΗΣΕΝ 108 ΕΤΗ ΜΙΑ ΧΩΡΙΚΗ ΕΞ ΑΓ. ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ

ΕΙΧΕΝ ΟΚΤΩ ΕΓΓΟΝΟΥΣ ΚΑΙ 19 ΔΙΣΕΓΓΟΝΟΥΣ

ΑΓΙΟΣ ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ, Χαλκιδικης, 20

Μετά ολιγοήμερον ασθένειαν απεβίωσεν ενταύθα η υπεραιωνόβιος Ζαφείρω Μαυρογιάννη, εις ηλικίαν 108 ετών. Κατά την κηδείαν αυτής το φέρετρόν της εκράτουν από της οικίας της μέχρι της εκκλησίας οι τέσσαρες εκ των οκτώ εγγόνων της και από της εκκλησίας μέχρι της τελευταίας της κατοικίας οι τέσσαρες εκ των δέκα εννέα δισεγγόνων της.

Τ'ς κυρίτσας του βρακί (Ταξιάρχης)

Τ’ς κυρίτσας του βρακί¹

- Είδα τ’ς κυρί, κοκώνα Μαριγώ,
είδα τ’ς κυρί, τ’ς κυρίτσας του βρακί
μό’ του λύνει και του δένει
και τους νέους τους μαραίνει.

Του ‘δαν παπά, κοκώνα Μαριγώ,
του ‘δαν παπά, παπάδες κι έφριξαν
καλοέροι κι τρομάξαν
κι τα ράσα τους πετάξαν.

Του ‘δε κι ένας, κοκώνα Μαριγώ,
του ‘δε κι ένας, κι ένας πνευματικός
απ’ την εκκλησία βγαίνει
και στου μπαρμπεριό πηγαίνει.

- Μπαρμπέρη μ’ τα, κοκώνα Μαριγώ,
μπαρμπέρη μ’ τα ξου, τα ξουράφια σου
έι καλά να τα τρουχήσεις
πνευματικό θα μπαρμπερήσεις.

Του ‘δε κι ένας, κοκώνα Μαριγώ,
του ‘δε κι ένας, κι ένας μικρός γιατρός
και το δίπλωμα πετάει
και την αχυρί κοιτάει.

- Του τι είδες βρε, κοκώνα Μαριγώ,
του τι είδες βρε, μα βρε πνευματικέ
και το σκούφο σου πετάζεις
και τα ράσα σου τινάζεις;

- Είδα τ’ς κυρί, κοκώνα Μαριγώ,
είδα τ’ς κυρί, τ’ς κυρίτσας του βρακί
που ‘χει αχυρί ταντέλα

κι ήταν Καθαρή Διφτέρα.

1. Τραγούδι σκωπτικό, αποκριάτικο. Το τραγούδι πρωτοάκουσα από την Χορωδία του Πολιτιστικού Συλλόγου Πολυγύρου. Στο χωριό μας τραγουδιόταν παλαιότερα και από νύφη που καταγόταν από τον Ταξιάρχη.

Σκαρίφημα χάρτη που απεικονίζει τα Ρεσετνίκια

Η Βρετανική Σχολή Αθηνών είναι ένα από τα 17 ξένα αρχαιολογικά ινστιτούτα που λειτουργούν στην Ελλάδα. Ιδρύθηκε το 1886 και κατά το μεγαλύτερο μέρος της λειτουργίας της η σχολή εστίαζε στην υποστήριξη, κατεύθυνση και διευκόλυνση των βρετανικών ερευνών στις Κλασσικές Σπουδές και στην Αρχαιολογία, αλλά τα τελευταία χρόνια οι δραστηριότητες της επεκτάθηκαν και σε άλλους κλάδους των ελληνικών σπουδών.

Η Βρετανική Σχολή Αθηνών κατά τη διάρκεια της λειτουργίας της έχει συμμετάσχει σε πλήθος αρχαιολογικών ερευνών και ανασκαφών, μεταξύ των οποίων και μία αναγνωριστική αποστολή στην περιοχή της αρχαίας Ολύνθου το 1915, πριν ακόμη ταυτιστεί με σιγουριά η θέση της με την θέση όπου αργότερα άρχισε ανασκαφές η Αμερικανική Σχολή Κλασσικών Σπουδών της Αθήνας. Επικεφάλής της επιτόπιας έρευνας ήταν ο A. J. B. Wace, ο οποίος επι χρόνια εργάστηκε στις ανασκαφές των Μυκηνών. Ο καθηγητής αρχαιολογίας τύπωσε τις παρατηρήσεις του για την Όλυνθο στην Ετήσια Έκθεση της Βρετανικής Σχολής των ετών 1914-1916 ("The annual of the British School at Athens, No XXI").

Συγκεκριμένα στην σ. 11, θέλοντας να δώσει το στίγμα της πιθανής τοποθεσίας της Ολύνθου, έχει δημοσιεύσει και ένα σκαρίφημα χάρτη της περιοχής:

Όπως μπορεί κανείς να παρατηρήσει ο χάρτης απεικονίζει τα χωριά Πολύγυρος, Πορταριά, Γαλάτιστα και Μ. Έμβολο (Καραμπουρνού), τις αρχαίες πόλεις Μηκύβερνα και Ποτίδαια καθώς και τα Ρεσετνίκια (Άγιος Πρόδρομος) από τα οποία ξεκινάει και ο ποταμός Ολύνθιος.

Στην συνέχεια αναπτύσει την επιχειρηματολογία του σύμφωνα με την οποία η Όλυνθος πρέπει να τοποθετηθεί στην σημερινή θέση της ανασκαφής. Όντας σχολαστικός και διεξοδικός στην παράθεση των επιχειρημάτων του, στην σ. 13 παραθέτει ακόμη ένα σκαρίφημα χάρτη, πιο μεγεθυμένου αυτή τη φορά:

Εδώ πλέον διακρίνονται όλα τα χωριά που βρίσκονται κοντά στην αρχαία Όλυνθο, Πολύγυρος, Καρκάρα (Ν. Σήμαντρα), Μαριανά, Πορταριά, Μυριόφυτο (Ν. Όλυνθος), Άγιος Μάμας, Μηκύβερνα (Καλύβες) και οι αρχαίες θέσεις Ποτίδαια, Μολυβόπυργος, η τούμπα του Αγίου Μάμαντος και φυσικά η Όλυνθος. Δίνεται και μία εικόνα για το επαρχιακό δίκτυο που ένωνε αυτά τα χωριά κατά την περίοδο εκείνη.

Μα πάνω απ' όλα έχουμε ακόμη μία μαρτυρία για το όνομα του ποταμού Ολύνθιου εκείνη την εποχή (1915). Στον χάρτη αναφέρεται σαν "ποτάμι Ρεσιτνικίων" (River of Resitnikia).

Στην σ. 14 επίσης αναφέρει: "Το Μυριόφυτον τοποθετείται ακριβώς στην αριστερή ή ανατολική όχθη του ποταμού Ρεσιτνίκια [Resitnikia river], το οποίο βρίσκεται από την πλευρά της πόλης που γειτνιάζει με την Ποτίδαια".

Σίγουρα ο διακεκριμένος αρχαιολόγος, φτάνοντας στην περιοχή και μη γνωρίζοντας καλά τον τόπο, θα ρώτησε να μάθει από τους ντόπιους το όνομα του ποταμού. Άλλωστε δεν πήγε στα ίδια τα Ρεσετνίκια, όπου ίσως να του είχαν πει το όνομα αυτό. Επομένως αυτή την εποχή το όνομα του ποταμού, ή σωστότερα χειμάρρου λέγονταν από τους ντόπιους "Ποτάμι Ρεσιτνικίων".

Σε όλες τις μετέπειτα μελέτες για την Όλυνθο, το ποτάμι αναφέρεται με αυτό το όνομα. Ο κατάλογος αυτών των μελετών είναι ανεξάντλητος. Μερικές από αυτές είναι:

"American Journal of Archaeology", Archaeological Institute of America (1923)

"Revue de philologie, de littérature et d'histoire anciennes", F. Klincksieck. (1918)

"Excavations at Olynthus", Johns Hopkins University, George Emmanuel Mylonas (1929)

"Bulletin de correspondance hellénique", École française d'Athènes (1935)