Οθωμανικό φορολογικό κατάστιχο των οικογενειακών κλήρων του Αγ. Προδρόμου (1872-1907), Μέρος Γ'

(σε συνέχεια από το Μέρος Β')

21. Βασιλικός Δημητράκη [Άγνωστος. Απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση].

• 1 σπίτι (στο χωριό).
• 1 αχυρώνα (μέσα στο χωριό)
• 2 αμπέλια (Αη-Γιώργη)
• 17 χωράφια

22. Θανάσης Ξάφη [Ίσως πρόκειται για μέλος της οικογένειας Χρυσάφη. Δεν πρέπει να συγχέεται με τον Αθανάσιο Χρυσάφη ή Στογιάννη, εγγονό του Στογιάννη, του οποίου ο πατέρας ονομαζόταν Παναγιώτης. Πιθανόν δεν άφησε απογόνους. Ένας Αθανάσιος Χρυσ. Χρυσάφης (1875-;), καπνοπαραγωγός στο επάγγελμα, εμφανίζεται στον εκλογικό κατάλογο του 1914, αλλά μάλλον ήταν σύγχρονος του προηγούμενου].

• 1 σπίτι (στο χωριό) [Πιθανόν όπου περίπου η σημερινή οικία Δημητρίου Αθ. Σαράφη -Μαρίας Κρανιώτη. Στο σημείο εκείνο παλαιότερα υπήρχε η οικία κάποιου Χρυσάφη, η οποία καταστράφηκε από τον σεισμό του 1932]
• 1 αχυρώνα (μέσα στο χωριό)
• 2 αμπέλια (Αη-Γιώργη)
• 23 χωράφια

23. Νικόλας Μήτσου [Νικόλαος Δημ. Μακρής, γνωστός και ως Μακρυνικόλας ή Γερονικόλας. Πατέρας του Αστερίου (1850-;) και Δημητρίου (1863-;) Μακρή].

• 2 σπίτια (στο χωριό)
• 1 αχυρώνα (μέσα στο χωριό)
• 3 αμπέλια (Αη-Γιώργη)
• 28 χωράφια

24. Μανώλης, γιος του Γιάννου [Εμμανουήλ Ιωάν. Παπαμανώλης (;-1882), ιερέας. Γιος του ήταν ο Γεώργιος Παπαμανώλης (1873-1962)].

• 1 σπίτι (στο χωριό) [Τα "Παπαμανωλάδ'κα" ήταν όπου περίπου η σημερινή οικία Χαρίση Γραμμένου]
• 1 αμπέλι (Αη-Γιώργη)
• 29 χωράφια

25. Θόδωρος Γιώργου [Θεόδωρος Γεωρ. Μαναζής (1840-;). Δεν γνωρίζουμε εάν παντρεύτηκε ή άφησε απογόνους. Είχε δυο μικρότερα αδέρφια, τον Θανάση (1859-;), από τον οποίο προέρχονται όλα τα μέλη της οικογένειας Μαναζή του χωριού μας, και τον Γιωργάκη, ο οποίος γεννήθηκε πιθανότατα μετά τον θάνατο του πατέρα τους το 1862, και πήρε το όνομά του].

• 1 σπίτι (στο χωριό) [Όπου τα σημερινά "Μαναζάδ'κα"].
• 1 αμπέλι (Αη-Γιώργη)
• 24 χωράφια

26. Δημήτρης Στέργιου [Δημήτριος Αστ. Σαράφος (;-1896)].

• 2 σπίτια (στο χωριό) [Το ένα όπου τα επάνω τα "Σαραφάδ'κα", πίσω από την σημερινή οικία Γεωργίου Σαράφη-Θεοδώρας Μαναζή. Το άλλο μάλλον στα κάτω τα "Σαραφάδ'κα", όπου διέμενε ο γιος του Γιώργος]
• 1 αχυρώνα (στο χωριό)
• 3 αμπέλια (Αη-Γιώργη)
• 23 χωράφια

Δημήτριος Γεωρ. Σαράφης (1883-1953), εγγονός του Δημήτρη Στέργιου,

και η σύζυγός του Μορφούλα Ζαχαρία (1885-1978)

27. Κωνσταντής Στέργιου [Μάλλον ο Κωνσταντής Αστ. Σαράφης (1872-1954), ανεψιός του προηγούμενου. Το όνομά του μάλλον συμπληρώθηκε σε όψιμη εγγραφή, καθώς στις αρχικές του 1872, είχε μόλις γεννηθεί. Βέβαια, σύμφωνα με μαρτυρία του εγγονού του Κώστα Σαράφη, είχε γεννηθεί πιο μπροστά, το 1866].

• 1 σπίτι (στο χωριό) [Όπου η οικία Κωνσταντίνου Ιωάν. Σαράφη]
• 2 αμπέλια (Αη-Γιώργη)
• 31 χωράφια

Ο Κωνσταντής Αστ. Σαράφης

28. Γιώργος Στεργιανού [Γεώργιος Στεργ. Τσίγγανος, γνωστός και ως Γεωργάκας. Αναφέρεται στον ίδιο κλήρο με τον αδερφό του Γιαννάκη. Ο πατέρας τους Στεργιανός πέθανε το 1865, αφήνοντάς τους την ακίνητη περιουσία του].

• 2 σπίτια (στο χωριό) [Στα "Τσιγγανάδ'κα", κατά πάσα πιθανότητα το ένα, όπου περίπου η σημερινή οικία Τριαντάφυλλου Αστ. Τσίγγανου, και το άλλο όπου η οικία Γεωργίου Μιλτ. Αυγέρου και της συζύγου του Μαρίας]
• 1 αχυρώνα (στο χωριό)
• 19 χωράφια

Αδερφός Γιαννάκης [Ιωάννης Στεργ. Τσίγγανος (1836-;). Είχε τουλάχιστον δύο παιδιά, τον Άγγελο (1859-;), και τον Δημήτρη (1886-1963), ο οποίος παντρεύτηκε την Στεργιανή Καμπούρη και έμεινε στα Σανά.]

• 1 αμπέλι (Αη-Γιώργη)
• 15 χωράφια

29. Γιάννης, παιδί Νικόλα Στέργιου [Με επιφύλαξη, ίσως ο Ιωάννης Μαντζούκας. Είχε τρία τουλάχιστον παιδιά, τον Απόστολο (1850-;), τον Νικόλαο (1851-;), τον Γεώργιο (1860-;) πατέρα του Αριστείδη Μαντζούκα, και ίσως και έναν Βαγγέλη (1872-;).

• 1 σπίτι (στο χωριό) [Ίσως όπου η οικία Αριστείδη Γεωρ. Μαντζούκα]
• 1 αχυρώνα (μέσα στο χωριό)
• 20 χωράφια [Υπάρχει και δυσανάγνωστο σχόλιο, συμπληρωμένο αργότερα. Ίσως αναφέρει ότι τα χωράφια πήγαν στον αδερφό του Νίκο]

Σύζυγος Γιαννάκη(;) [Ίσως σύζυγος του προηγούμενου]

• 5 χωράφια

Κωνσταντής Σαραφιανού [Κωνσταντής Σαρ. Αδαμούδης. Ο πατέρας του Σαραφιανός πέθανε το 1865. Ο Κωνσταντής ήταν ξάδερφος του Κωνσταντή Βατζέρη, και ίσως συγγενής και με την οικογένεια Μαντζούκα, καθώς αναφέρεται στον ίδιο κλήρο. Ο γιος του Σαραφιανός (1896-;) ήταν ο τελευταίος άρρην απόγονος της οικογένειας Αδαμούδη].

• 2 σπίτια (στο χωριό) [Κατά πάσα πιθανότητα, το ένα σπίτι ήταν μεταξύ των σημερινών οικιών Βασιλείου Αστ. Γεωργακούδη και Αστερίου Χρ. Αβραμίδη, στο πίσω μέρος της αλάνας]
• 13 χωράφια

30. Κωνσταντής Δήμου [Κωνσταντής Δήμ. Βατζέρης. Είχε μία αδερφή, την Τριγώνα, που παντρεύτηκε τον παπά-Εμμανουήλ Παπαμανώλη. Έκανε 5 παιδιά: τον Θανάση (1886-;), ο οποίος διετέλεσε δάσκαλος στο χωριό και στην Νικήτη, γραμματέας και αργότερα δικηγόρος στην Θεσσαλονίκη, τον Δημήτρη (1893-1847), τον Χρήστο (;-1977), την Φανή και την Σοφία]

• 1 σπίτι (στο χωριό) [Όπου οι οικίες των αδερφών Κωνσταντίνου και Αστερίου Δημ. Βατσέρη]
• 21 χωράφια

Απόσπασμα από την διαθήκη του Κωνσταντή Δήμ. Βατζέρη (1901)

(Αρχείο Επισκοπής Αρδαμερίου & Γαλατίστης)

(συνεχίζεται)

Οθωμανικό φορολογικό κατάστιχο των οικογενειακών κλήρων του Αγ. Προδρόμου (1872-1907), Μέρος Β'

(σε συνέχεια από το Μέρος Α')

11. Γιώργος, παιδί Ζαχαρία Γιώργου [Γεώργιος Ζαχ. Ζαχαρίας ή Γέργος].

• 1 σπίτι (στο χωριό). [Πιθανόν όπου σήμερα βρίσκεται η οικία Νικολάου Γέργου]
• 2 αχυρώνες (η μία στο χωριό)
• 4 αμπέλια
• 10 χωράφια

Θανάσης [Αθανάσιος Ζαχ. Ζαχαρίας, αδερφός του προηγούμενου].

• 1 οντά-δωμάτιο. [Πιθανόν έμενε στην πατρική  οικία, μαζί με τον αδερφό του Γιώργο]

Κωνσταντής Γέργου [Κωνσταντής Γεωρ. Ζαχαρίας (1886-;). Γιος του πρώτου, ίσως μέλος της οικογενείας Μαύρου].

• 1 σπίτι (στο χωριό)

12. Γιάννος Πέτρου [Ίσως Ιωάννης Π. Σαμαράς (;). Χρειάζεται διασταύρωση με επιπλέον μαρτυρίες και στοιχεία]

• 1 σπίτι (στο χωριό) [Όπου τα λεγόμενα "Μαυράδ'κα"]
• 2 αμπέλια (Αη-Γιώργη)
• 7 χωράφια

13. Βασιλικός Στέργιου [Βασιλικός ή Βασίλειος Αστ. Κατσίκας (1850-;)].

• 2 σπίτια (στο χωριό) [Το ένα πηγαίνει αργότερα στον Στέργιο Θεοχ. Βερβάτη, ίσως εξ' αγοράς. Το άλλο όπου περίπου η σημερινή οικία και το βενζινάδικο του Γιώργου και Δημήτρη Ιωάν. Σαράφη]
• 2 αχυρώνες (στο χωριό και στον Αη-Λια)
• 2 αμπέλια (Αη-Γιώργη)
• 19 χωράφια

14. Κωνσταντής Δημήτρη [Ίσως της οικογενείας Μαύρου]

• 1 σπίτι (στο χωριό)

15. Παναγιώτης Θεοχάρη [Μάλλον Παναγιώτης Περπερής. Δεν είναι βέβαιη η ταύτιση, καθώς δεν γνωρίζουμε από άλλη πηγή το πατρώνυμο Θεοχάρης]

• 2 σπίτια (στο χωριό) [Μάλλον όπου βρίσκεται σήμερα η οικία Ιωάννη Παν. Περπερή]
• 2 αμπέλια (Αη-Γιώργη)
• 12 χωράφια

16. Δημήτρης Δήμου [Δημήτριος Δήμου Κολυμβάνος (;-1891)].

• 1 σπίτι (στο χωριό) [Στα σημερινά "Κολυμπανάδ'κα", άγνωστο σε ποιο ακριβώς σημείο]*
• 1 αχυρώνα (μέσα στο χωριό)
• 1/2 μύλος (Βαρσάμ' χουράφ') [Όπου ο "Κολυμπανάδ'κος μύλος", νότια του χωριού]
• 3 αμπέλια
• 39 χωράφια

"Του Κολυμπάν' ο μύλος"

Στέργιος Δημήτρη [Αστέριος Δημ. Κολυμβάνος, γιος του προηγούμενου. Εμφανίζεται στον ίδιο κλήρο με τον πατέρα του].

• 1 σπίτι (στο χωριό)

17. Βασίλης Δήμου [Βασίλειος Δήμ. Κολυμβάνος, αδερφός του Δημητρίου. Δεν γνωρίζουμε τίποτε άλλο για αυτόν, και κατά πάσα πιθανότητα δεν άφησε απογόνους ή έφυγε αργότερα από το χωριό].

• 1 σπίτι (στο χωριό)
• 1 αχυρώνα (μέσα στο χωριό)
• 2 αμπέλια (Αη-Γιώργη)
• 18 χωράφια

18. Βασίλης, γιος του Διαβάτη [Βασίλειος Διαβ. Διαβάτης. Δεν έχουμε πολλές πληροφορίες για τον ίδιο, παρά μόνο ότι μετά τον θάνατο του πατέρα του Διαβάτη το 1870, περιήλθαν στην κατοχή του ορισμένα χωράφια].

• 1 σπίτι (στο χωριό) [Στα "Διαβατάδ'κα"]
• 1 αχυρώνα (μέσα στο χωριό)
• 1 αμπέλι
• 8 χωράφια

Κώστας, αδερφός Βασίλη Διαβάτη [Κώστας Διαβ. Διαβάτης. Πρόγονος των οικογενειών Κώνστα και Κώστα, όπως και ενός κλάδου που διατήρησε το επίθετο Διαβάτης. Αναφέρεται στον ίδιο κλήρο με τα αδέρφια του Βασίλη και Δημητράκη].

• 1 σπίτι (στο χωριό) [Στα "Διαβατάδ'κα"]
• 1 αχυρώνα (μέσα στο χωριό)
• 1 αμπέλι (στο "Μπ'γιάδ' (;)")
• 8 χωράφια

Δημητράκης, αδερφός Βασίλη Διαβάτη [Δημήτριος Διαβ. Διαβάτης (1840-;).  Αναφέρεται στον ίδιο κλήρο με τα αδέρφια του Βασίλη και Κώστα. Πιθανόν διέμενε μαζί με κάποιο από τα αδέρφια του, καθώς δεν διέθετε εκείνη την περίοδο δικό του σπίτι].

• 1 αμπέλι (στο "Μπ'γιάδ' (;)")
• 9 χωράφια

19. Νικόλας Θανάση [Νικόλαος Αθ. Κρανιώτης. Αναφέρεται στον ίδιο κλήρο με τα αδέρφια του Αντώνη, Δημήτρη και Γιωργάκη].

• 2 σπίτια (στο χωριό) [Στα "Κρανιωτάδ'κα". Το ένα κολλητά με την οικία Αναγνώστου]
• 1 αχυρώνα (μέσα στο χωριό)
• 1 αμπέλι (Αη-Γιώργη)
• 8 χωράφια

Αντώνης, αδερφός Νικόλα Θανάση [Αντώνιος Αθ. Κρανιώτης (1853-;)].

• 1 αμπέλι (Αη-Γιώργη)
• 8 χωράφια

Δημήτρης, αδερφός Νικόλα Θανάση [Δημήτριος Αθ. Κρανιώτης].

• 1 αμπέλι (Αη-Γιώργη)
• 7 χωράφια

Αδερφός Γιωργάκης [Γεώργιος Αθ. Κρανιώτης].

• 1 αμπέλι (Αη-Γιώργη)
• 6 χωράφια

20. Αναστάσης και Πέτρος του Στέργιου [Τα αδέρφια Αναστάσιος (1850-;) και Πέτρος (1855-;) Αστ. Βουλγαρούδης ή Αναγνώστου. Είχαν ακόμη έναν αδερφό, τον Παναγιώτη Βουλγαρούδη, ο οποίος παντρεύτηκε στο Παλαιόκαστρο την Παγώνα Γκογκόση και άλλαξε το επίθετό του σε Γκογκόσης. Το 1887 πούλησε το μερίδιο της πατρικής του οικίας στα αδέρφια του].

• 1 σπίτι (στο χωριό) [Πιθανόν όπου το λεγόμενο "Πετράδ'κο" σπίτι]
• 1 αχυρώνα (μέσα στο χωριό)
• 25 χωράφια

Απόσπασμα από το πωλητήριο έγγραφο του μεριδίου του Αναστάσιου Βουλγαρούδη (Αρχείο Επισκοπής Αρδαμερίου & Γαλατίστης)

Πέτρος Στέργιου [Πέτρος Αστ. Αναγνώστου ή Βούλγαρης].

• 1 σπίτι (στο χωριό) [Πιθανόν και αυτό όπου το λεγόμενο "Πετράδ'κο" σπίτι]

* Η αλήθεια είναι ότι όσο απομακρυνόμαστε από την γειτονιά μου, την οποία γνωρίζω καλύτερα, οι γνώσεις μου είναι περιορισμένες και η ταύτιση πιο δύσκολη.

(συνεχίζεται)

Οθωμανικό φορολογικό κατάστιχο των οικογενειακών κλήρων του Αγ. Προδρόμου (1872-1907), Μέρος Α'

Στην σημερινή μας ανάρτηση παρουσιάζεται ένα οθωμανικό φορολογικό κατάστιχο-σύνοψη (hulasa defteri) των οικογενειακών κλήρων του Αγ. Προδρόμου (1872-1907). Ο κώδικας φυλάσσεται στο Ιστορικό Αρχείο Μακεδονίας στην Θεσσαλονίκη. Γίνεται μία προσπάθεια ανάγνωσης και ταυτοποίησης των αρχηγών των οικογενειακών κλήρων, όπως επίσης και των ακίνητων κτημάτων τους.

Ο υπάλληλος που πραγματοποίησε την απογραφή, κατέγραψε όλα τα ονόματα και τα πατρώνυμα των δικαιούχων των κλήρων, χωρίς όπως συνηθιζόταν να αναφέρει επώνυμα, τουλάχιστον όσον αφορά την καταγραφή του χωριού μας. Επίσης την τοποθεσία που βρίσκονταν αυτοί οι κλήροι (εντός του χωριού, Άη-Γιώργης, Μπουκουβίκια, Καστέλλι κτλ), το είδος (σπίτι, χωράφι, μύλος) και την αξία τους. Συνεπώς οι πληροφορίες που αντλούμε από αυτό το κατάστιχο είναι πολύτιμες.

Όσον αφορά την ταύτιση με συγκεκριμένα άτομα, και δεδομένου ότι δεν αναφέρονται επώνυμα, υπάρχουν τρεις λόγοι που σε συνδυασμό μεταξύ τους κάνουν την εργασία αυτή ευκολότερη, αλλά σίγουρα όχι ολοκληρωμένη, καθώς απαιτούνται άριστες γνώσεις παλαιοτουρκικής και δη χειρόγραφης:

α) ο απογραφέας ακολούθησε πόρτα-πόρτα συγκεκριμένη διαδρομή, ξεκινώντας από το λεγόμενο "Βατζολάδ'κο", σημερινή οικία Νικολάου Γαγρίνα, κατευθυνόμενος ανατολικά στην συνοικία "Γκουγκ'δάδ'κα", στη συνέχεια βόρεια μέχρι τα "Παπαμανωλάδ'κα" και ξανά δυτικά, περνώντας στην συνοικία "Μητσαράδ'κα" μέχρι τα "Γραμμενάδ'κα" και κατηφορίζοντας έφτασε μέχρι την εκκλησία. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο δημόσιος δρόμος εκείνη την εποχή δεν υπήρχε, καθώς διανοίχτηκε γύρω στα 1932. Στο σημείο υπήρχαν μπαξέδες μεταξύ των παρακείμενων σπιτιών και του λάκκου.

β) σε ορισμένες οικογένειες υπάρχουν κάποια "χαρακτηριστικά" και όχι κοινότυπα ονόματα (Κυπαρίσσης, Αντρώνης κλπ).

γ) οι περισσότερες από τις παλιές οικογένειες του χωριού εξακολουθούν να ζουν στο ίδιο ακριβώς σημείο με τους προγόνους τους, μέσω της διαδικασίας της παραχώρησης της ακίνητης περιουσίας από τον πατέρα στους άρρενες κυρίως απογόνους. Αυτό αφορά κυρίως τις οικίες και όχι τα χωράφια, τα οποία πολλές φορές έχουν αλλάξει ιδιοκτησιακό καθεστώς (πώληση, προικοδότηση, αναδασμοί).

Όλοι αυτοί οι λόγοι σε συνδυασμό πάντοτε με καλή γνώση των γενεαλογικών δέντρων του χωριού και σε αντιπαραβολή με ελληνικά έγγραφα της εποχής, μας βοηθούν να ταυτοποιήσουμε αρκετούς κατοίκους. Υπάρχουν βέβαια και κάποιοι οι οποίοι δεν ταυτίζονται, είτε γιατί δεν έχουν αφήσει απογόνους, είτε γιατί έφυγαν από το χωριό από πολύ παλιά, είτε πάλι γιατί το οθωμανικό κείμενο (με αραβικούς χαρακτήρες) δεν βοηθάει στην ανάγνωσή του.

Εύχομαι με την βοήθεια όλων σας να μπορέσουμε να ταυτίσουμε και αυτούς που δεν έχουν αναγνωριστεί.

Σημείωση: Τα κείμενα που τοποθετούνται μέσα σε αγκύλες [], αποτελούν σχόλια του ιστολογίου μας, προς διευκόλυνση των αναγνωστών. Ο κατάλογος θα παρουσιαστεί σε 6 τμήματα των 10 εγγραφών, καθώς οι εγγεγραμμένοι κλήροι είναι 59! Όσοι έχουν φωτογραφίες (παλιές ή νέες) από τα παλιά σπίτια του χωριού, ας τις αποστείλουν για να εμπλουτίσουμε το "ξερό" αλλά ενδιαφέρον κείμενο.

Καλή ανάγνωση και καλή υπομονή!

Αποσπάσματα από το πρωτότυπο κείμενο

1. Γερογιάννης Μανώλη [Ιωάννης Εμμ. Βατζιόλας. Το 1858, εμφανίζεται ως αντιπρόσωπος της Ι.Μ. Σιμωνόπετρας στα Ρεσετνίκια - Άγ. Πρόδρομο].

• 1 σπίτι με μαγαζί μέσα στο χωριό. [Πιθανόν όπου σήμερα βρίσκεται η οικία Νικολάου Γαγρίνα - Όλγας Βατζόλα]
• 1 αχυρώνα (στο χωριό)
• 1 μύλο με οικόπεδο (Βαρσάμ' χουράφ'). [Πρόκειται για τον λεγόμενο "Βατζολάδ'κο μύλο", ο 3ος που συναντά κανείς κατηφορίζοντας στο ποτάμι, νότια του χωριού]
• 2 μπαξέδες
• 17 χωράφια

Απόσπασμα επιστολής Ιωάννη Μανώλη στην Ι.Μ. Σιμωνόπετρας (1858)

Μανώλης Γερογιάννη [Εμμανουήλ Ιωάν. Βατζιόλας (1847-;). Είναι εγγεγραμμένος στον ίδιο κλήρο με τον πατέρα του γερο-Γιάννη. Υπήρξε έμπορος και διέθετε παντοπωλείο. Διετέλεσε πρόεδρος της κοινότητας επί τουρκοκρατίας, γνώριζε τουρκικά και τιμήθηκε για την προσφορά του ως Μακεδονομάχος].

• 2 σπίτια μέσα στο χωριό. [Το ένα πιθανόν όπου τα σημερινά "Βατζολάδ'κα", από όπου έφυγε αυτός ή ο πατέρας του, και το άλλο πιθανόν συνόρευε με αυτό του πατέρα του ή υπήρχε συγκατοίκηση σε διώροφο κτίριο].
• 2 αχυρώνες (στο χωριό)
• 27 χωράφια
• 2 μπαχτσέδες (Άη-Γιώργη, Κάμπο)
• 4 αμπέλια
• 5 χωράφια εξ ημισείας

2. Σαραφιανός Αγγέλου [Ίσως υπήρχε κάποια συγγένεια με τις οικογένειες Μαυρογιάννη-Σταυρούδη. Το 1882 συντάσσει την διαθήκη του και ορίζει κληρονόμους την σύζυγό του Γερακίνα και την κόρη του Μαγδαληνή. Αναφέρεται ως ξάδερφος του Στέργιου και της Μαρίας Καλούσιου (;). Άγνωστο το δικό του επίθετο. Με καταγωγή από το Καϊτζίκι-Παλαιόκαστρο, καθώς διέθετε και περιουσιακά στοιχεία εκεί. Ήδη από το 1881 πιθανόν μετακομίζει στην Γαλάτιστα, όπου αγοράζει την "κατερειπωμένην οικίαν" του Δημητρίου Αργ. Μαχαιρά].

• 1 σπίτι με μαγαζί (στο χωριό)
• 2 αχυρώνες (στο χωριό)
• 17 χωράφια

 Γιάννης Σταύρου [Καταγράφεται στον ίδιο κλήρο με τον προηγούμενο. Γιος του Σταύρου, γενάρχη των οικογενειών Σταυρούδη-Μαυρογιάννη. Κατά παράδοση, οι Μαυρογιάννηδες πήραν το επίθετό τους από έναν θείο τους Γιάννη, ο οποίος ήταν σκουρόχρωμος].

• 1 σπίτι (στο χωριό)
• 1 καλύβα (μέσα στο χωριό)
• 28 χωράφια
• 2 αμπέλια

3. Ηλίας Δημήτρη [Ίσως πρόκειται για τον πατέρα του Γεωργίου Ηλ. Αλβανού (1871-;), που εμφανίζεται στους εκλογικούς καταλόγους του 1914. Δεν γνωρίζουμε το επίθετο και την τύχη του].

• 1 σπίτι (στο χωριό)
• 1 οικόπεδο (μέσα στο χωριό)
• 1 αμπέλι (Αη-Γιώργη)
• 3 χωράφια

4. Θεοχάρης Στεργιανού [Θεοχάρης Στερ. Βερβάτης (;-1872). Είχε τέσσερα παιδιά, τον Δημήτρη, Στεργιανό, Θόδωρο και Μαρία. Δεν γνωρίζουμε τι απέγιναν οι απόγονοί του].

• 1/2 σπίτι (στο χωριό) [πιθανόν όπου η οικία Χρηστάκου Ε. Βερβάτη, του οποίου ο προπάππους Μανώλης ήταν αδερφός του Θεοχάρη]
• 1/2 αχυρώνα (στο χωριό)
• 3 αμπέλια
• 25 χωράφια

Χρήστος και Στέργιος Μανώλη [τα αδέρφια Στέργιος (1862-;) και Χρήστος (1865-;) Εμμ. Βερβάτης. αναφέρονται στον ίδιο κλήρο με τον Θεοχάρη].

• 1 σπίτι με αχυρώνα (στο χωριό) [Πιθανόν όπου η οικία Χρηστάκου Ε. Βερβάτη. Ο Χρήστος ήταν παππούς του]
• 1/2 αμπέλι (λάκκος Αη-Γιώργη)
• 13 χωράφια

5. Στεργιανός Νικόλα [Στεργιανός Νικ. Αχτινούδης (1860-;). Με καταγωγή από Καστοριά].

• 1 οντά-δωμάτιο (στο χωριό) [όπου ήταν μέχρι πρότινος το "Αχτινάδ'κο"]
• 11 χωράφια

Το "Αχτινάδ'κο" σπίτι το 2010. Έχει κατεδαφιστεί. 

6. Παιδιά Δήμου Γιώργη [Γεώργιος (1841-;), Δημήτριος και Αστέριος (1857-;), παιδιά του Δήμου Γεωρ. Κοκκώνη (;-1869). Ο Δημήτριος δεν γνωρίζουμε τι απέγινε].

• 1 σπίτι (στο χωριό) [Πιθανόν όπου τα παλιά "Κοκκωνάδ'κα", όπου περίπου η οικία Χρυσάφη Αθ. Χρυσάφη]
• 1 αχυρώνα (μέσα στο χωριό)
• 1 αμπέλι (Αη-Γιώργη)
• 25 χωράφια

7. Αδάμος Δημήτρη [Αδάμος στο όνομα, από τον οποίο προήλθε και το επίθετο. Είχε δύο παιδιά, τον Δημήτρη (1861-;) και τον Χρήστο, ο οποίος πήγε στα Ριζά].

• 1 σπίτι (στο χωριό) [Πιθανότατα όπου και τα σημερινά "Αδαμάδ'κα"]
• 2 αχυρώνες (1 στο χωριό, 1 στον Αη-Λια)
• 1 αμπέλι (Αη-Γιώργη)
• 14 χωράφια

8. Νικόλας Γιαννάκη [Άγνωστος. Ίσως μέλος της οικογένειας Γιαννακούδη, η οποία πιθανότατα συγγένευε με την οικογένεια Κοκκώνη].

• 1 σπίτι (στο χωριό)
• 2 αχυρώνες (μέσα στο χωριό)
• 12 χωράφια

Σύζυγος (;) Νικόλα Γιαννάκη [Στον ίδιο κλήρο, χωρίς περισσότερες πληροφορίες].

• 1 μύλος (μέσα στο χωριό)
• 2 αμπέλια (Αη-Γιώργη)
• 8 χωράφια

9. Κυπαρίσσης Βαβδινός [Κυπαρίσσης Θεοδ. Βαβδινός ή Ντόστος, με καταγωγή από Βάβδο. Είχε μία κόρη, την Μαρία (1878-1960), η οποία παντρεύτηκε τον Στεργιανό Κων. Χαλκιά (1869-1926)].

• 1 σπίτι (στο χωριό) [όπου οικόπεδο της Κωνσταντινιάς Μοσχόπουλου-Καζλάρη, η γιαγιά της οποίας ήταν η Μαρία]
• 2 αμπέλια (Αη-Γιώργη)
• 14 χωράφια

Στο σημείο όπου βρισκόταν η οικία Κυπαρίσση Βαβδινού

10. Σοφία ή Φανή Δημήτρη [Άγνωστο όνομα].

• 1 σπίτι (στο χωριό) [ίσως όπου τα σημερινά "Σαραφάδ'κα" (τα κάτω), καθώς το οικόπεδο εκείνο αγοράστηκε από τον πατέρα του Γεωργίου Δημ. Σαράφη (1853-1943) από "μία Τζαμούκενα", προς εγκατάσταση του γιου του]

Χρήστος, γαμπρός του παιδιού του Δημήτρη [ίσως σύζυγος της προαναφερθείσας. Άγνωστη η ταυτότητά του. Ανήκει στον ίδιο κλήρο].

• 19 χωράφια

(συνεχίζεται)

Η επάνοδος (Χαλκιδική)

Η επάνοδος¹

Απού τα ξιένα έρχουμι
στου σπίτι μου πηγαίνου,
λαλούσα κι τουν ταμπουρά
κι ψιλουτραγουδούσα.
Πάνω σιμά στο σπίτι μου
στην πόρτα μου να σιέβου.

Ρίχνου τα μάτια μου ψηλά,
ψηλά στα παραθύρια,
βλιέπου τη μάνα μ' πράσινη
την αδιρφή μ' γαλάζια
βλιέπου κι τη γυναίκα μου
στα μαύρα φορεμένη.

Η μάνα μου μ' εγνώρισι
κι πρόσταξι τη νύφη:

- Νύφη μ', ου γιος μου έρχιτι
τρέχα να τουν ανοίξεις.

1. Τραγούδι από την Χαλκιδική, το οποίο διασώζεται στο "Μακεδονικόν Ημερολόγιον 1911". Για το συγκεκριμένο άσμα σημειώνεται "Εκ της υπό της γλωσσικής Εταιρείας βραβευθείσης εν τω Χατζηλαζαρείω διαγωνισμώ ανεκδότου λαογραφίας της Μακεδονίας του κ. Χρ. Γουγούση". Έχουν διορθωθεί ορισμένα ορθογραφικά λάθη, προς διευκόλυνση της ανάγνωσης.

Προσχέδιο ομιλίας του παπα-Χρήστου Σατραζάνη σε σχολική εορτή (γύρω στα 1915)

Προσχέδιο ομιλίας του δάσκαλου παπά-Χρήστου Σατραζάνη (1885-1961), πιθανότατα από σχολική εορτή του δημοτικού Σχολείου της Κοινότητας Αδάμ. Στο κείμενο αναφέρονται πολύτιμες πληροφορίες για την εκπαιδευτική κατάσταση ενός χωριού της ελληνικής επαρχίας στις αρχές του 20ου αιώνα, όπως επίσης και οι δυσκολίες που αντιμετώπιζαν οι δάσκαλοι, αλλά και οι μαθητές και οι γονείς, εκείνη την περίοδο.

Ευχαριστώ θερμά τον ιατρό κ. Δημήτριο Σατραζάνη, δισέγγονο του παπά-Χρήστου, για την διάθεση του πολύτιμου εγγράφου.

Φιλική συνάντηση Αγιοπροδρομιτών

Το Σάββατο 13 Δεκεμβρίου, θα πραγματοποιηθεί φιλική συνάντηση Αγιοπροδρομιτών, τόσο της... διασποράς, όσο και... εντόπιων, στην ταβέρνα "Το Πέτρινο" στην Πυλαία Θεσσαλονίκης. Το ραντεβού έχει οριστεί στις 8 το βράδυ. Στο μαγαζί θα υπάρχει ζωντανή ορχήστρα, η οποία πλαισιώνεται από την φωνή της δικής μας Μαρίας Ουζούνη.

Παρεΐστικη διάθεση, χαλαρή κουβεντούλα, γλέντι. Όπως ξέρουν μοναδικά να κάνουν οι Αγιοπροδρομίτες.

Πληροφορίες: Ελένη Μαυρογιάννη-Δαμασκηνίδου

Ταξίδι στην Ευρωπαϊκή Τουρκία, του Auguste Viquesnal (1847-1848)

Συγγραφέας: Auguste Viquesnel

Τιτλος βιβλίου: Voyage dans la Turquie d'Europe: description physique et géologique de la Thrace (Παρίσι 1868), σελ. 250-251
Γλώσσα: Γαλλικά
Μετάφραση: Γιάννης Δ. Σαράφης

Πρόλογος

Όπως θα έχουν αντιληφθεί οι αναγνώστες μας, λατρεύω τις ταξιδιωτικές περιγραφές, και κυρίως αυτές που αναφέρονται στον τόπο μας, την Χαλκιδική. Άνθρωποι και τόποι, θαρρείς τόσο μακρινοί, αλλά και τόσο οικείοι, ξεδιπλώνονται μπροστά μας, φωτίζοντας ένα κομμάτι της ιστορίας μας, αλλά και της ίδιας της ύπαρξής μας. Κατάκοποι ταξιδιώτες και περιηγητές, μέσα σε έναν απροσπέλαστο και άγνωστο, πολλές φορές σε αυτούς κόσμο, στα "σύνορα της Ανατολής με την Δύση" και στον απόηχο ενός δοξασμένου παρελθόντος, καταγράφουν τις παρατηρήσεις τους με σκοπό την πληροφόρηση των ομοεθνών τους, αλλά θαρρείς με τρόπο μαγικό, και εμάς των ιδίων, εκατοντάδες χρόνια μετά.

Ο August Viquesnel (1803-1867), υπήρξε γεωλόγος, έχοντας ασχοληθεί παράλληλα με την γεωγραφία, την μετεωρολογία και την εθνογραφία. Υπήρξε μέλος, ταμίας και τέλος πρόεδρος της Γεωλογικής Εταιρείας της Γαλλίας, ιδρυτής της Μετεωρολογικής Εταιρείας και μέλος της Εταιρείας Φιλομάθειας της χώρας του. Οι έρευνές του επικεντρώθηκαν κυρίως στο εσωτερικό της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, και κυρίως στις περιοχές της Μακεδονίας, Θράκης, Ηπείρου, Θεσσαλίας και Αλβανίας.

Τα έτη 1847-1848, περιηγήθηκε στην Θράκη και την Μακεδονία, και κατέγραψε τις παρατηρήσεις του στο βιβλίο "Voyage dans la Turquie d'Europe: description physique et géologique de la Thrace", το οποίο εκδόθηκε στο Παρίσι το 1868. Ένα μικρό απόσπασμα από το βιβλίο του παρουσιάζεται σε αυτή την ανάρτηση, το οποίο αφορά την Χαλκιδική. Καλή ανάγνωση.

-------------------------------------------------------------------------------------

166. Από την Σαλονίκη¹ στον Νίσβορο² της Χαλκιδικής, και από κει στην Πράβιστα³.

Χωρίσαμε αυτό το ταξίδι σε δύο διαδρομές:

Πρώτη διαδρομή. – Απαιτεί 20 ώρες από την Σαλονίκη στον Νίσβορο, και πιο συγκεκριμένα: Γαλάτσιστα⁴, 8 ώρες - Λιαρίγκοβη⁵, 8 ώρες - Νίσβορος, 4 ώρες.

Φεύγοντας από την Σαλονίκη, περπατώντας Ν-ΝΑ, κατά μήκος της ακτής· Καπουτζιλέρ⁶ -  Σέδες, 2 ώρες - Εισερχόμαστε στην πεδιάδα της Γαλάτιστας - Ιαματικά νερά - Βασιλικά, στους πρόποδες της ψηλότερης κορυφής του όρους Χορτιάτη⁷, 3 ώρες - Γαλάτιστα, ελληνικό χωριό, το οποίο αποτελείται από 200 σπίτια σύμφωνα με τον Cousinéry, και 350 σύμφωνα με τον M. Daux.

Το Νετζέσαλάρ⁸ (σύμφωνα με τον Cousinéry, ή Νετζεβλέρ σύμφωνα με τον M. Grisebach), χωριό αποτελούμενο από 30 σπίτια, 2 ώρες. Όπως και ο  M. Grisebach, ταξιδέψαμε για 5 και μισή ώρες στο πίσω μέρος ενός ευρέος οροπεδίου, με αποκορύφωμά του τον Χολομώντα ή Ζολομώντα, που βρίσκεται κοντά στην Λιαρίγκοβη, και του οποίου το ύψος υπερβαίνει τα 950 μέτρα - Άφιξη σε ένα διάσελο – Κάθοδος – Λιαρίγκοβη, ελληνικό χωριό, στη μισή ώρα (αποτελούμενο από 400 σπίτια, σύμφωνα με τον Cousinéry ή από 250 σπίτια, σύμφωνα με τον M. Daux).

Ο M. Daux ταξίδεψε από την Γαλάτιστα στην Λιαρίγκοβη από έναν άλλο δρόμο· πέρασε από τα Ρεσιτενίκια⁹, 2 ώρες – Λιαρίγκοβη, 5 και μισή ώρες: συνολικά σε 7 και μισή ώρες αντί για 8.

Ο ίδιος ταξιδιώτης δίνει τα ακόλουθα στοιχεία για την διαδρομή από την Λιαρίγκοβη προς τον Νίσβορο, που διήνησε σε 3 ώρες και 35 λεπτά, αντί για 4 ώρες: πορεία ΒΑ μέσα από την πεδιάδα – Διάσχιση ενός παραποτάμου – Παλαιοχώρι, χωριό αποτελούμενο από 25 ελληνικά σπίτια· μέσα από έναν άλλο παραπόταμο, στην είσοδο μιας στενωπού, σε 1 ώρα και 15 λεπτά. Τα τρία ρυάκια, σμίγοντας, χύνονται στον Χαβρία – Πέρασμα δίπλα από δύο οικισμούς των 15-20 σπιτιών – Έξοδος από την στενωπό, σε 35 λεπτά – Κάθοδος μέσα από μία πεδιάδα – Διακλάδωση προς τον δρόμο που οδηγεί στην λίμνη Μπεσικίων¹⁰ – Κάθοδος προς τα Α-ΝΑ και στη συνέχεια ΝΑ της πεδιάδας, όπου η ροή κατευθύνεται μέσα σε στενωπούς – Ερείπια των Μεγάλων ή Μαντέμ Σιδηροκαυσίων¹¹, τα οποία βρίσκονται στους πρόποδες του όρους Στραβενίκου¹², στη 1 ώρα και 15 λεπτά (δεν υπάρχουν πλέον εδώ παρά 4 σπίτια, στην περιοχή που κάποτε καταλάμβανε η πόλη, η οποία αποτελούνταν από μία μουσουλμανική και μία χριστιανική γειτονιά: το όνομα των Μαντέμ Σιδηροκαυσίων αναφέρεται πλέον σε όλη την γύρω περιοχή) – Πορεία ΒΑ – Πορεία Α-ΒΑ – Κάστρο¹³, χωριό ελληνικό, αποτελούμενο από 45 σπίτια και έναν αρχαίο ερειπωμένο πύργο, 10 λεπτά – Νίσβορος, ελληνικό χωριό, αποτελούμενο από 45 σπίτια (περιελάμβανε 60 την εποχή που το επισκέφθηκε ο Cousinéry), σε απόσταση μισής ώρας από την θάλασσα, 20 λεπτά.

Δεύτερη διαδρομή. – Ο M. Daux διήνυσε απόσταση 12 ωρών από τον Νίσβορο μέχρι τις εκβολές του Στρυμόνα. Κι από εκεί μέχρι την Πράβιστα άλλες 9 ώρες, αντί για τις 7 ώρες [που διήνυσε] ο Cousinéry.

Υπολογίζοντας την διαδρομή του, μέχρι την διακλάδωση του δρόμου που αναφέρθηκε παραπάνω, είναι 1 ώρα και τρία τέταρτα – Πρόκειται για ένα αυλάκι – Πέρασμα – Κάθοδος στην λεκάνη απορροής της λίμνης Μπεσικίων, δίπλα σε πλαγιές φορτωμένες με δρύες – Μόδι, οικισμός αποτελούμενος από 16 σπίτια, και ο οποίος βρίσκεται σε μια προεξοχή, 3 ώρες – Βαρβάρα, οικισμός αποτελούμενος από 24 σπίτια, 2 ώρες – Διάσχιση του ρέμματος κοντά στην έξοδο του από την λίμνη Μπεσικίων, 1 ώρα – Διασχίζοντας αρκετές πλαγιές μέσα στο δάσος, και χαράδρες που τις τέμνουν – Βραστά¹⁴, οικισμός αποτελούμενος από 22 σπίτια, 2 και μισή ώρες – Κατάβαση μέσα από το δάσος – Παραλία, 1 ώρα – Γέφυρα στις εκβολές του Στρυμόνα, 2 και μισή ώρες.

Υπάρχει και μία εναλλακτική διαδρομή η οποία ξεκινά από τον Νίσβορο, ανεβαίνοντας σε μία προεξοχή στην πλευρά των βράχων που βρέχονται από την θάλασσα, περνάει από τον Σταυρό, διασχίζοντας το ρέμα της λίμνης των Μπεσικίων, κοντά στις εκβολές του, και κατά μήκος της ακτής κοντά στην γέφυρα του Στρυμόνα.

-------------------------------------------------------------------------------------

Σχόλια

1. Η Θεσσαλονίκη. Στο πρωτότυπο κείμενο αναγράφεται με το τουρκικό όνομα Sélanik.

2. O Νίσβορος ή Ίσβορος είναι το σημερινό χωριό Στρατονίκη. Στο πρωτότυπο, Nisvoro.

3. Πράβιστα, η σημερινή Ελευθερούπολη Καβάλας. Στο πρωτότυπο, Brévisa και Provista.

4. Γαλάτσιστα, η σημερινή Γαλάτιστα. Στο πρωτότυπο, Galatzista.

5. Λιαρίγκοβη, σήμερα Αρναία. Στο πρωτότυπο, Larégovi.

6. Καπουτζιλέρ ή Καπουτζήδες, αλλά και Καψίδα, η σημερινή Πυλαία Θεσσαλονίκης. Στο πρωτότυπο, Kapoudjiler.

7. Το όρος Χορτιάτης, που στο πρωτότυπο κείμενο αναγράφεται ως Kortiatch.

8. To Νετζεσαλάρ ή Νετζεβλέρ, ήταν μικρός οικισμός μεταξύ Δουμπιών, Σανών και Αγ. Προδρόμου. Ο Edouard Charton στα 1858, αναφέρει ότι το χωριό διέθετε χάνι και φημιζόταν για την κεραμική που παραγόταν σε αυτό, η οποία διατηρούσε σε μεγάλο βαθμό αρχαιοελληνικά μοτίβα! Στο πρωτότυπο κείμενο αναφέρεται ως Nedgésalar και Neggéblar.

9. Τα Ρεσιτενίκια ή Ρεσιτνίκια είναι το χωριό Άγιος Πρόδρομος. Στο πρωτότυπο, Réchiténikia.

10. Λίμνη Μπεσικίων, η σημερινή Βόλβη. Στο πρωτότυπο, Betchik.

11. Σιδηροκαύσια και αργότερα Σιδερόκαψα ή Μαντέμ Λάκκος. Βυζαντινό μεταλλευτικό χωριό της Χαλκιδικής, του οποίου η μεταλλευτική δραστηριότητα άκμασε και μετά την οθωμανική κατάκτηση της περιοχής. Στο πρωτότυπο, Mégala ή Maaden Sidèré Kafessi.

12. Στρεβενίκος ή Στρατονικό όρος. Στο πρωτότυπο, Strabéniko.

13. Με το όνομα Κάστρο, μάλλον αναφέρεται στον οικισμό Μαχαλά (περίπου όπου τα σημερινά Στάγειρα), μια και η απόσταση των 10 λεπτών από τα Σιδηροκαύσια και 20 λεπτών από τον Νίσβορο, όπως επίσης και η παρουσία ερειπωμένου πύργου, συνηγορούν σε αυτό.
14. Βραστά, το σημερινό χωριό Βρασνά. Στο πρωτότυπο, Vrasta.