Οθωμανική απογραφή 1568

Χωρίον Ρεσετνίκ

Αχμέτ, γιος του Μεχμέτ, κτηματίας. Κύρκος Νάνου, Ράικος Γιώργου, Πέιος Παναγιώτη, Γιάννης Πέτκου, Γιώργος Λαζάρου, Συνάδης Βασίλη, Νικόλας Στόικου, Μίλε Γιώργου, Μανώλης Τάσκου, Στάμος Δημήτρη, Μάτος Γιώργου, Μπόλκο (Νόλκο) Δημήτρη, Θόδωρος Χαλκιά.

Κύρκος Στόικου, Παρασκευάς Στόικου, Θόδωρος Γιώργου, Παρασκευάς Βασίλη, Κώστας Παρασκευά, Κύρκος Δάνη (Τζάνη), Σοφιανός Μποζίκη, Σμίλ Κύρκου, Δημήτρης Νικόλα, Μίλο Γέρκου, Κύρκος Πέτκου, Ντραγκόια Μίλος, Βέλκος Κύρκου, Θόδωρος Κύρκου, Ομπράτκο Κύρκου, Φώτης Κύρκου, Σάρο Δήμου, Στέφανος Ντράγκος, Στόικος Κομένου (ή Κομνηνού), Γιώργος Βασίλη, Κύρκος Πέιου, Νικόλας Μιλάνου, Κώστας Στάμου Κύρκου, Νικόλας Σταμάτη, Κώστας Σταμάτη, Ηλίας Πέτρου, Στάνο Μίλος, Παρασκευάς Σλάβου, Κυριάκος Πέτρου, Γιάννης Χριστόδουλου, Παπά Δήμος.

Άγαμοι του εν λόγω χωρίου

Γιώργος Γιόλκου, Κύρκος Βέλκου, Παρασκευάς Νικόλα, Μίχος Δήμου, Ζαχαρίας Σταμάτη, Παρασκευάς Στόικου, Νικόλας Χαλκιά, Παπά Βέλκος, Παρασκευάς Βέλκου, Θόδωρος Κύρκου, Γιώργος Δημήτρη, Παρασκευάς Βέλκου, Γεράκης Παναγιώτη, Γιώργης Μάτος, Νικόλας Δήμου, Κυριάκος Χαλκιά, Κύρκος Κυριάκου, Γιώργος Δημήτρη, Κώστας Παρασκευά, Δήμος Βασίλη, Κυριάκος Παρασκευά, Νικόλας Αγγέλου, Χρήστος Παρασκευά, Κώστας Μόσχου, Κόμν(η)νος Σοφιανού, Ομπρένο Σμίλο, Γιάννης Κόνη (Φώτη), Ζαχαρίας Κύρκου, Νικόλαος Παναγιώτη, Γιώργος Γιάγκου (Πάνκου), Πέτκος Κώστα, Γιώργης Ράικου, Δημήτρης Δήμου, Παναγιώτης Ντόμπρη, χήρα Μάρω, χήρα του Παρασκευά, χήρα του Δημήτρη, χήρα του Γέρκου, Πέιος Ντραγκάνου άγαμος, Νικόλας Λεάνδρου, Κώστας Θόδωρου, Βαρσάμης Κύρκου, Γιώργος Πάνου, Μίχος Μάκισα, Δήμος παπάς.

Έσοδα από το εν λόγω χωρίο

φόρος ενός αγροκτήματος, ποσό      22 άσπρα (νομίσματα)

φόρος, 44 οικογένειες, ποσό      1100 άσπρα

φόρος, 42 άγαμοι, ποσό     1050 άσπρα

φόρος, 4 χήρες, ποσό     24 άσπρα

Σιτάρι, 98 οκάδες, αξία    2450 άσπρα

Κριθάρι, 50 οκάδες, αξία    650 άσπρα

Σίκαλη, 90 οκάδες, αξία    1170 άσπρα

Κεχρί, 4 οκάδες, αξία    52 άσπρα

Βρώμη, 3 οκάδες, αξία    39 άσπρα

Μούστος, 300 μέτρα, αξία    2100 άσπρα

Δεκάτη λιναριού   200 άσπρα

Δεκάτη μελισσιών    240 άσπρα

Αποζημίωση για άχυρο    243 άσπρα

Δεκάτη από κάνναβι    120 άσπρα

φόρος λαχανικών (μποστάνια)    120 άσπρα

φόρος για 5 νερόμυλους    150 άσπρα

φόρος για τους χοίρους των Χριστουγέννων    100 άσπρα

φόροι γάμου, αγροφύλαξης, έκδοσης ταπίων ιδιοκτησίας γης   270 άσπρα

Σύνολο 10100 άσπρα

-----------------------------------------------------------------------------------------

Όπως φαίνεται από το έγγραφο, το χωριό είχε 44 οικογένειες, τα ονόματα των αρχηγών των οποίων αναφέρονται αρχικά. Επίσης στο χωριό ζούσαν 42 άγαμοι (σε ηλικία γάμου) και 4 χήρες. Στο χωριό υπήρχαν 3 κληρικοί. Επίθετα δεν αναφέρονται όπως συνηθίζονταν επί τουρκοκρατίας, αλλά μόνο τα πατρώνυμα. Αξιοσημείωτο είναι ότι μερικά ονόματα έχουν σλαβική ρίζα (Obratko, Milos κλπ.), τα οποία έχουν περάσει σαν επίθετα σε πολλά χωριά της Χαλκιδικής (Πέγιος, Μποζίκης). Πολλά από αυτά έχουν φυσικά αντιστοιχία με ελληνικά ονόματα που συνηθίζονται στα χωριά μας:

Μίλος, Μιλάνος, Σμίλο = Αγαπητός

Ντραγκόια, Ντράγκος = Πολύτιμος ή Αγαπητός

Πέτκο = Παρασκευάς

Ομπράτκο = Χαρίλαος, αυτός που χαροποιεί

Ράικο = Παραδείσης

Πέιος = Πέτρος

Στόικος = Κων/νος

Τάσκος = Αθανάσιος ή Αναστάσιος

Μάτο = Ματθαίος

Μπόλκο, Στάνο = Μακρής

Μποζίκης = Χρήστος

Γέρκος = Ιερώνυμος

Βέλκος = Μέγας

Γιόλκο = Ιούλιος

Ομπρένο = αυτός που προστατεύει

Σάρο = ξεχωριστός

Στάικος = φρουρός, φύλακας

Σλάβος = ένδοξος

Ντόμπρι = καλός

Στο χωριό εκείνη την εποχή καλλιεργούνταν ως επί το πλείστον σιτάρι, κριθάρι, σίκαλη, βρώμη, κεχρί, αμπέλια, από τα οποία παράγονταν άφθονος μούστος, λινάρι και κάνναβη. Επίσης καλλιεργούνταν λαχανικά και εκτρέφονταν μελίσσια και χοίροι, που σφάζονταν τα Χριστούγεννα. Εντύπωση προκαλεί η έλλειψη αναφοράς σε εκτροφή αιγοπροβάτων. Σημαντική είναι και η αναφορά ύπαρξης και λειτουργίας 5 νερόμυλων στην περιοχή, ήδη από τον 16ο αιώνα.

Μία κτητορική επιγραφή από τον Άγιο Πρόδρομο

Στο κέντρο του χωριού μας, και στο σημείο όπου παλαιότερα βρισκόταν το "παζάρι", η πιάτσα όπως λέμε σήμερα, σε ένα σημείο όπου παλαιότερα υπήρχαν χάνια για τους περαστικούς και μπακάλικα, εκεί όπου χωρίζονταν το χωριό σε δυο μαχαλάδες, δεσπόζει ακόμη και σήμερα το παλαιό αρχοντικό σπίτι του Μανώλη Βατζόλα (σήμ. Νικολάου και Όλγας Γαγρίνα, το γένος Βατζόλα). Δεν θα σταθούμε στην ανάλυση της ιστορίας του, όσο και στην περιγραφή της αρχιτεκτονικής του, για την οποία θα χρειαζόμασταν εξειδικευμένες γνώσεις και μια πιο ενδελεχή έρευνα. Θα προσπαθήσουμε όμως να ερμηνεύσουμε και να αναλύσουμε τις δύο κτητορικές επιγραφές της εμπρόσθιας όψης του κτιρίου.

Η μία βρίσκεται στην νοτιοδυτική γωνία (αγκωνάρι) του κτιρίου, και μαρτυρεί ότι αποπερατώθηκε στις 20 Ιουλίου 1890. Όπως συνηθίζεται, ένας σταυρός δεσπόζει στο κέντρο της ημερομηνίας.

Η δεύτερη επιγραφή βρίσκεται στην βορειοδυτική γωνία του κτιρίου. Εκτός από το σημείο του σταυρού και την επιγραφή Ι[ΗΣΟΥ]Σ Χ[ΡΗΣΤΟ]Σ ΝΙΚΑ, διαβάζουμε: ΑΝΗΓΕΡΘΗ ΕΚ. ΒΑΘΩΝ ΔΙ ΕΞΟΔΩΝ ΤΟΥ Κ. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Ι. ΜΠΑΤΣΟΛΗ ΠΑΡΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ Π. ΚΟΛΟΥΝΙΩ ΤΟΥ ΕΚ ΛΕΓΚΙΖΗΣ.

Το κτίριο χτίστηκε λοιπόν κατ' εντολήν και "δι' εξόδων" του Εμμανουήλ Ι. Μπατσόλη ή Βατζόλα (γεννήθηκε περίπου το 1849). Αρχιτέκτονας υπήρξε, όπως αναφέρεται, ο Αναστάσιος Π. Κολούνιος, ο εκ Λεγκίζης, την ταυτότητα και την καταγωγή του οποίου θα προσπαθήσουμε να αναλύσουμε.

Το επίθετο Κολούνιος και το πατριδωνυμικό "εκ Λεγκίζης" δεν είναι γνώριμα ονόματα στην Χαλκιδική, κάτι που μας κάνει να πιστεύουμε ότι οι μάστορες που έχτισαν το κτίριο ήταν από άλλη περιοχή. Κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας και μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα, μαστόρια από την Ήπειρο και την Δυτ. Μακεδονία, έμπειροι στο δούλεμα της πέτρας, διέτρεχαν την Ελλάδα, και όχι μόνο, χτίζοντας μερικά από τα ομορφότερα κτίσματα της επικράτειας. Τα μπουλούκια αυτά, όσον αφορά κυρίως τον βορειοελλαδικό χώρο προέρχονταν από τα επονομαζόμενα Μαστοροχώρια. Γνωστά μαστοροχώρια ήταν αυτά του Γράμμου, των Τζουμέρκων, των Γρεβενών και του Βοϊου Κοζάνης, όπως και αυτά της επαρχίας Κολώνιας της Β. Ηπείρου. Σε κάποιο από αυτά τα χωριά θα πρέπει ίσως να αναζητηθεί ο αρχιτέκτονας της οικίας αυτής.

Το επίθετο Κολούνιος (ή Κολωνιάρης όπως αλλιώς λέγεται) τελικά ίσως να υποδηλώνει την πατρίδα του αρχιτέκτονα, την επαρχία Κολώνιας της Β. Ηπείρου. Η επαρχία Κολώνιας είναι μία από τις τέσσερεις επαρχίες του νομού Κορυτσάς. Βρίσκεται στα σύνορα της Αλβανίας με τους νομούς Καστοριάς και Ιωαννίνων. Πρωτεύουσα της επαρχίας είναι η Ερσέκα, χτισμένη στις πλαγιές του Γράμμου, σε υψόμετρο 1050 μέτρων. Ένα κομμάτι του πληθυσμού της επαρχίας ανήκει στην ελληνική μειονότητα, ενώ ένα μέρος του είναι Σλαβόφωνοι.

Στην κτητορική επιγραφή διαβάζουμε ότι ο αρχιτέκτονας καταγόταν από το χωριό Λεγκίζη. Λίγα χιλιόμετρα μακρυά από την πρωτεύουσα της επαρχίας Ερσέκα, και κοντά στο χωριό Γκοστιβίτσι (αλβ. Gostivisht), γνωστό για τους ορθόδοξους αλβανόφωνους μαστόρους του, βρίσκεται το χωριό Λεγκίζη (αλβ. Lëngëz). Δυστυχώς οι πληροφορίες είναι ελάχιστες για αυτό το χωριό, όσο και για τον Αναστάσιο Π. Κολούνιο, έναν άγνωστο αρχιτέκτονα που έδρασε στην περιοχή μας στα τέλη του 19ου αιώνα.

Εκδήλωση για τα παιδιά στο Παλαιόκαστρο

Πανηγύρι Αγίου Χριστοφόρου 2011

Άγιος Γεώργιος

Σήμερα μαύρος ουρανός (Άγιος Πρόδρομος)

Σημίρα μαύρος ουρανός, σημίρα μαύρη μέρα,

σημίρα όλοι θλίβονται κι τα ιβουνά λυπούνται.

Σημίρα έβγαλαν βουλή οι άνομοι Οβραίοι,

οι άνομοι και τα σκυλιά κι οι τρισκαταραμένοι.

Για να σταυρώσουν το Χριστό, των πάντων βασιλέα,

ο Κύριος εθέλησε να λάβει περιβόλι,

να λάβει δείπνο μυστικό για να τον λάβουν όλοι.

Η Παναγιά η Δέσποινα καθόταν μοναχή της,

την προσευχή της έκανε για τον μονογενή της.

Σώνουν κυρά μ' οι προσευχές, σώνουν και οι μετάνοιες,

και τον Υιό σου πιάσανε και στο χαλκιά τον πάνε,

και στου Πιλάτου την αυλή εκεί τον τυραννάνε.

Χαλκιά χαλκιά φκιάσε καρφιά, φκιάσε τρία πειρόνια,

κι εκείνος ο παράνομος πάει και φκιάνει πέντε.

Εσύ Φαρέχ που τα ‘φκιαξες πρέπει να μας διδάξεις,

τα δυο βάλτε στα χέρια Του και τ' άλλα δυο στα πόδια.

Το τρίτο το φαρμακερό βάλτε το στη μεριά Του

να τρέξει αίμα και νερό να λιγωθεί η καρδιά Του.

Η Παναγιά σαν τ' άκουσε έπεσε κι ελιγώθη,

σταμνί νερό της ρίξανε, τρία κανάτια μόσχο,

και τρία μυροδόσταμνα για να της έρθει ο νους της.

Μα σαν της ήρθ' ο λογισμός, μα σαν της ήρθ' ο νους της

ζητεί μαχαίρι να σφαγεί, ζητεί γκρεμό να πέσει,

ζητεί κι αργυροψάλιδο να κόψει τα μαλλιά της.

Πασχαλινή εκδήλωση